روز گذشته خبری منتشر شده مبنی بر این که با حکم رییس شورای سیاستگذاری نخستین جشنواره ملی فیلم‌های کمدی سینمای ایران اعضای این شورا معرفی شدند! این جشنواره با هدف کشف و حمایت از استعدادهای جوان و ایجاد فضای رقابتی سالم در حوزه فیلم‌سازی کمدی، قرار است مهرماه امسال در زنجان برگزار شود و این در حالی است که اهالی رسانه هنوز نتوانسته‌اند با روابط عمومی این رویداد ارتباط برقرار کرده و اطلاعات تکمیلی از آن کسب کنند! گویی روابط عمومی آخرین حلقه و زنجیره تشکیل این رویداد است!

راستش نگارنده معتقد است هر اقدامی که به ارتقای سینمای کشور کمک کند، قابل تحسین است؛ اما اطلاق عنوان «نخستین» به این جشنواره جای تأمل دارد، چرا که بر اساس حافظه تاریخی نگارنده پیش‌تر در سال ۱۳۷۹ دومین جشنواره فیلم‌های کمدی در شهرکرد برگزار شده است و تجربه‌های دیگری نیز وجود دارد و این نشان می‌دهد برگزار کنندگان هیچ اشرافی به تاریخ و تقویم سینمایی ایران ندارند.

اما نگاهی به جشنواره‌های موضوعی در سینمای ایران نشان می‌دهد که برخی جشنواره‌ها مانند فیلم کوتاه تهران و سینماحقیقت هنوز با قوت فعالیت می‌کنند و نقش مؤثری در رشد این گونه آثار دارند. از سوی دیگر، برخی جشنواره‌های موضوعی هستند که با انگیزه‌های گوناگون و بدون برنامه‌ریزی پایدار ایجاد می‌شوند و پس از مدت کوتاهی به فراموشی سپرده شده و به شکل «قارچ‌های سمی» سینمای ایران را آلوده می‌کنند؛ جشنواره‌هایی که بودجه و انرژی بسیاری را می‌بلعند اما دستاوردی برای سینما ندارند و این روند منابع محدود سینما را هدر داده و به تشتت و سردرگمی در فضای هنری منجر می‌شود.

نمونه‌ای از این تجربه‌ها، جشنواره بین‌المللی فیلم «حوا» است؛ رویدادی که در تیرماه ۱۴۰۲ برگزار شد و با محوریت موضوع زنان و خانواده اعلام موجودیت کرد. این جشنواره با همکاری بنیاد بین‌المللی گوهرشاد و به دبیری مهدیه سادات‌محور برگزار شد و در تهران و برخی شهرهای دیگر آثار خود را به نمایش گذاشت. اما پس از برگزاری اولین دوره، اطلاعات دقیقی درباره برگزاری دوره‌های بعدی این جشنواره در دسترس نیست و این امر نگرانی‌هایی را درباره استمرار و پایداری این نوع رویدادها ایجاد می‌کند.

همچنین جشنواره بین‌المللی فیلم کودک و نوجوان که یکی از قدیمی‌ترین و پر سابقه‌ترین جشنواره‌های سینمایی کشور است نیز در سال‌های اخیر با چالش‌هایی مواجه شده و به دلیل ضعف در برنامه‌ریزی و کمبود تولیدات با کیفیت در این حوزه، هر سال دست خالی‌تر برگزار می‌شود. در یک بررسی اجمالی این جشنواره که عنوان بین‌المللی را هم یدک می‌کشد، متوجه می‌شویم جشنواره‌ای است که از سال ۱۳۶۱ تا کنون ۲۲ دوره از آن در شهر اصفهان، ۶ دوره در شهر تهران، ۵ دوره در شهر همدان و یک دوره در شهر کرمان برگزار شده‌ است. دوره‌های ۳۳ و ۳۴ این جشنواره نیز به دلیل شرایط متأثر از پاندمی کرونا در کشور، به صورت همزمان در تهران و اصفهان و در قالب مجازی برگزار شد. همچنین این جشنواره بین‌المللی در طول ۳۶ دوره برگزاری؛ ۱۹ دوره در مهر ماه، ۶ دوره در بهمن ماه، ۳ دوره در آبان ماه، ۳ دوره در شهریور ماه، ۲ دوره در تیر ماه، یک دوره در اردیبهشت ماه و یک دوره در مرداد ماه برگزار شده‌ است و شنیده‌ها حاکی از احتمال انتقال جشنواره سی‌وهفتم از اصفهان به تهران است؛ حرکتی که اگر صحت داشته باشد می‌تواند به اعتبار و هویت این رویداد فرهنگی آسیب برساند و جای تأمل دارد. حالا سئوال این است چنین جشنواره‌ای با توجه به پرتکل‌هایی که برای یک جشنواره بین‌المللی وجود دارد چرا همچنان به بین‌المللی بودن خود اصرار می‌ورزد؟

با این وجود، نباید فراموش کنیم که جشنواره‌ها اگر با پشتوانه مالی، برنامه‌ریزی دقیق و اهداف شفاف برگزار شوند، می‌توانند فرصت‌های بی‌بدیلی برای کشف استعدادها، بهبود کیفیت آثار و تقویت ارتباطات فرهنگی ایجاد کنند. چنین جشنواره‌هایی قطعاً به پیشرفت و پویایی سینمای ایران کمک خواهند کرد.

این نکته را باید به عنوان هشداری به مدیران سینمایی کشور مطرح کرد که پیش از راه‌اندازی جشنواره‌های جدید، لازم است بررسی‌های کارشناسی درباره پیشینه، نیازها و قابلیت‌های واقعی سینما انجام شود تا از تکرار تجربه‌های ناکام گذشته جلوگیری گردد. جشنواره‌ها باید به عنوان ابزارهای جدی فرهنگی دیده شوند و نه صرفاً پروژه‌هایی برای جذب بودجه یا رویدادهای گذرا.

سینمای ایران سزاوار جشنواره‌هایی است که قوی، پایدار و اثرگذار باشند؛ جشنواره‌هایی که با برنامه‌ریزی اصولی و اهداف روشن برگزار شوند و به واقعیات و رشد این هنر و صنعت کمک کنند، نه آنکه صرفاً با برچسب‌هایی مثل «اولین» یا «بین‌المللی» به‌صورت موقتی و نمایشی برگزار شوند و دوام نداشته باشند.