نیره رضایی مطلق – فیلم سینمایی «ماهی در قلاب» به کارگردانی محی‌الدین مظفر کارگردان صاحب ذوق تاجیکی اثر مشترک تاجیکستان (داو فیلم و تاجیک‌فیلم) و ایران (شرکت سیکاپ و شبکه آی‌فیلم) است. فیلمی بنا نهاده بر داستانی کودکانه و لطیف که روابط انسانی را از پس دنیای کودکان به تصویر می‌کشد. فیلم به تهیه‌کنندگی امیر تاجیک و محی‌الدین مظفر، جدیدترین نمونه تعامل فرهنگی میان ایران و تاجیکستان است که مبتنی بر نگاه سازمان صداوسیما بر تعامل فرهنگی با کشور‌های همسایه استوار است.

«ماهی در قلاب» داستان پسری ۱۰ ساله به نام دلیر با هنرنمایی عبدالله عبدالرحیم‌زاده را روایت‌ می‌کند که در پرورشگاه زندگی‌ می‌کند و آرزوی دیدار مادرش که در خردسالی او را به این مدرسه سپرده، در سر‌ می‌پروراند. این اثر به نویسندگی بختیار کریم‌اف همچنین به مشکلات عاطفی نگاره (مدیر پرورشگاه) و همسرش صمد هم‌ می‌پردازد و مخاطب همراه با سفر دلیر برای رسیدن به مادرش که برعهده صمد گذاشته شده با زندگی این زوج هم آشنا می‌شود. زندگی پرچالشی که‌ سفر ادیسه‌وار رحیم آن را تغییر داده و در نهایت با دگرگونی شخصیت صمد به سرانجام می‌رسد. حضور «ماهی در قلاب» در بخش مسابقه بین‌الملل سی‌وهفتمین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان اصفهان که امروز دوشنبه ۱۴ مهر ماه در سینما ساحل اصفهان اکران می شود نه تنها به دیده ‌شدن بیشتر آن در فضای رسانه‌ای ایران کمک کرده، بلکه جایگاه آن را در شبکه‌های توزیع منطقه‌ای ارتقا بخشیده ‌است و این در حالی است که این فیلم چند روز قبل با حضور در جشنواره اشلینگل آلمان مورد استقبال تماشاچی‌ها قرار گرفته ‌است. نکته قابل توجه در این اثر مشترک علاوه بر سرمایه‌گذاران ایرانی حضور فردین خلعتبری (آهنگساز)، آرش قاسمی (صداگذار) و عماد خدابخش (تدوینگر) در این اثر است که به فیلم وزن و اعتباری مضاعف بخشیده ‌است.

محی‌الدین مظفر، کارگردان این اثر مشترک اکنون به یک کارگردان شناخته شده در ایران بدل شده ‌است. وی که در کارنامه خود «باریک» و«سرنوشت» دو اثر بلند سینمایی با محوریت کودکان دارد پیش از این در ایران با فیلم «داو» که به جشنواره فیلم فجر راه یافته بود شناخته می‌شود. مظفر براین باور است که داستانی سرشار از دوستی و عشق را روایت کرده و با اصرار بر توجه به مولفه‌های مشترک انسانی، فیلم را فراتر از جغرافیا به زبانی همه فهم نزدیک کرده ‌است.

این کارگردان تاجیکستان درخصوص ایده این اثر عنوان کرد: این اثر برگرفته از تجربیات شخصی و تجربه زیسته خودم ‌است. پس از جنگ والدینم مرا به یتیم‌خانه سپرده به روسیه رفتند و زندگی من در کنار کودکانی شکل گرفت که هرکدام به نحوی از پدر و مادر خود جدا افتاده‌ بودند. من در این فضا بزرگ شدم و همواره دوست داشتم احساس خودم را در قالب آثارم به تصویر بکشم.

مظفر درخصوص انتخاب بازیگر نقش دلیر گفت: من با دنیای کودکان آشنا هستم و کار با آن‌ها علی‌رغم دشواری‌هایش بسیار شیرین است چون آن‌ها فیلم را بازی نمی‌کنند بلکه زندگی می‌کنند از این رو برای نقش صمد در پی کودکی بودم که زندگی خودش را بازی کند و شرایط قصه را درک کرده باشد.

وی با اشاره به نحوه انتخاب بازیگر کودک فیلم بیان کرد: من درپی کودکی بودم که این نقش را قبلا زندگی کرده باشد و درک درستی از زندگی در پرورشگاه داشته باشد، همچنین چهره سینمایی و استعداد و جرات بازیگری هم داشته ‌باشد و مقابل دوربین کم نیاورد. نتیجه جست‌وجو در مدارس شبانه روزی و گفت‌وگو با ۱۸۲۵ کودک کشف عبدالله عبدالرحیم‌زاده بود. او در آن زمان هشت سال داشت و کمی برای نقش دلیر کم ‌سن و سال بود با این حال از پس این نقش برآمد و توانست با صداقت کودکانه و حس خالص و ناب خودش به نقش جان ببخشد.

کارگردان «ماهی در قلاب» داستان فیلم را روایت انسان‌هایی دانست که در دنیای خود غرق هستند و با یک نشانه خود واقعی‌شان را می‌یابند. هم ‌سفر بودن دلیر و صمد که در نهایت منجر به تغییر و تحول درونی صمد می‌شود به نوعی گفت‌وگوی دو نسل را تداعی می‌کند. دو شخصیت از دو جهان متفاوت به‌جای برخورد یا جدایی، راهی برای همزیستی و عشق‌ورزی پیدا می‌کنند.

مظفر درخصوص انتخاب سیاره صفراو در نقش نگاره مدیر پرورشگاه عنوان کرد: نقش نگاره برگرفته از نگار واقعی است. من این دو نفر را به هم رساندم تا با هم مراوده کنند و نقش به درستی شکل بگیرد. من این شخصیت را از فرد واقعی انتخاب کردم و لازم بود بازیگری برجسته و شناخته شده نقش او را بازی کند.

وی یادآور شد: سیاره از ستاره‌های سینمای روس است و خیلی در سینمای تاجیک بازی قبول نمی‌کند اما نقش معلم مدرسه را با صداقت و خلوص فراوان قبول کرد. او وقتی فیلمنامه را خواند دل به فیلم بست.

این کارگردان درباره نشانه‌‌های مشترک میان دو کشور گفت: من باید به علایق و نشانه‌‌های هر دو کشور احترام گذاشته و اهمیت می‌دادم. تاجیکستان و ایران فراتر از همسایه با هم حس برادری دارند. اما برایم مهم بود که این نشانه‌‌ها غلو آمیز نباشد. مهمترین نشانه مشترک برای مردم تاجیکستان تونل استقلال است که ایران برای ما ساخت و مهمترین یادگاری از مردم ایران برای تاجیک‌هاست که پایتخت دوشنبه را به دومین شهر بزرگ کشور، خجند متصل می‌کند. این تونل اکنون رمز دوستی ما و ایران است و من دوست داشتم برای قدردانی و احترام این نشانه را در اثرم نشان دهم.

مظفر درخصوص همکاری با هنرمندان ایرانی در این اثر گفت: حضور چهره‌های حرفه‌ای سینمای ایران در این فیلم برای من مثل یک موهبت بود. موسیقی فردین خلعتبری عمق احساسی فیلم را چند برابر کرد من او ساعت‌ها درباره سکانس‌ها و حس من هنگام فیلمبرداری صحیت می‌کردیم و او براساس حس من نت‌هایش را انتخاب می‌کرد. صدابرداری آرش قاسمی هم به کیفیت نهایی جان تازه‌ای داد. او یا حوصله و دقت صداها را انتخاب می‌کرد و تلاش ما براین بود که این اثر زبان مشترکی باشد که هر دو کشور حس نزدیکی به آن پیدا کنند.

وی چشم‌انداز حضور فیلم در جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان و دیگر اکران‌های بین‌المللی فیلم را روشن دانست و گفت: امیدوارم کودکان ایرانی از فیلم خوششان بیاید و دوستش داشته باشند ما تلاش می‌کنیم که فیلم همزمان در جشنواره‌های بین‌المللی حضور جدی داشته‌ باشد.

این کارگردان یاداوری کرد: «ماهی در قلاب» به ‌خاطر روایت انسانی و مناظر بکر تاجیکستان حتما ظرفیت ارتباط با مخاطب جهانی را دارد و امیدوارم این همکاری مشترک در آینده ادامه داشته ‌باشد.