مریم عظیمی _ در بخش انیمیشن چهل‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، دو اثر متفاوت با نگاه‌هایی شخصی و فلسفی حضور دارند؛ «یک داستان سیاه و سفید» ساخته محمدمهدی قاضی‌زاده که با الهام از جهان کمیک و فیلم نوآر، سفری ذهنی میان واقعیت و خیال را روایت می‌کند و «ایستاده بر آستانه» به کارگردانی ایمان ابیلی که با نگاهی استعاری، تنهایی انسان معاصر را به تصویر می‌کشد. گفت‌وگوی خبرنگار ما در ویژه‌نامه روزنامه صبا با این دو فیلم‌ساز جوان را در ادامه می‌خوانید.

محمدمهدی قاضی‌زاده توانسته با اولین اثر حرفه‌ای خود به نام «یک داستان سیاه و سفید» به جشنواره فیلم کوتاه تهران راه یابد. در این انیمیشن ۸ دقیقه‌ای یک مرد جوان که همواره نقابی از لبخند به‌صورت دارد، در تنهایی و اندوه، به آستانه‌ تصمیمی حیاتی می‌رسد. او که در جستجوی رهایی از این نقاب است، در لایه‌های درهم تنیده‌ خاطرات و ذهنیاتش، مراحلی را مرور می‌کند که او را به لحظه‌ تصمیم نهایی سوق داده ‌است. درنهایت به‌دنبال رهایی و پرواز است که اکنون تنها سقوط، می‌تواند برای او به ارمغان بیاورد. میان خنده‌های تلخ و لحظات فروپاشی‌ش، زندگی را از دریچه‌ی نقاب‌ خویش تماشا می‌کند و گویی با جهانی پر از نقاب مواجه می شود و سپس برای آزادی‌ از بند نقاب اجباری، آماده می‌شود.

این انیمیشن به چه موضوعی می‌پردازد؟

مسئله اصلی انیمیشن درباره یک شخصیت است که در مواجهه با جهان اطرافش دچار آشنایی‌زدایی می‌شود و ما با هفت مرحله از سرگذشت او در جهان خیالش مواجه می‌شویم تا او به تصمیم نهایی برسد. این کاراکتر در واقع بین سه جهان واقعیت، خیال و حقیقت سرگردان است. این انیمیشن از نظر آیکونوگرافی بصری، تحت تأثیر فضای فیلم‌های نوآر است و از سوی دیگر، رگه‌هایی از کمیک استریپ در این اثر یادآور فیلم‌هایی مثل «سین سیتی» است.

در مورد تکنیک ساخت و سبک این اثر بگویید.

ما با یک انیمیشن کوتاه دو بعدی به شیوه فریم به فریم مواجهیم که در سبک بازنمایی از فضای داستان مصور یا کمیک استریپ استفاده کرده و از امکانات روایی کمیک استریپ برای بیان ایده‌ها بهره برده است. برای مثال، چند قاب همزمان در یک نمای ثابت به کار رفته است. از نظر روایت، این اثر یک درام شخصی است و ما طی مراحلی، مواجهه کاراکتر با این مسئله شخصی را شاهد هستیم. در مجموع نمی‌توان آن را سورئالیستی یا بخاطر رگه‌های کمیک استریپ در سبک بازنمایی دانست، اما این ویژگی‌ها در اثر دیده می‌شود.

تعداد اعضای تیم ساخت چقدر بوده است؟

تمام مراحل ساخت، از متن تا کارگردانی و پیش‌تولید، طراحی، اجرای همه فریم‌ها و تدوین، توسط خودم انجام شده است. دو مشاور متن در کنارم بودند و همچنین یک آهنگساز جوان بسیار خوب به نام امیرحسین موسوی، که از مرحله پیش‌تولید با من همکاری داشت و کار صداگذاری را انجام داد. من حدود یک سال به صورت متمرکز روی این اثر کار کردم، هرچند مراحل ایده‌پردازی و شکل‌گیری ایده در مدت طولانی‌تری صورت گرفته است.

از کدام شهر در جشنواره شرکت کرده‌اید و اساساً مسیر ورودتان به انیمیشن چگونه بوده است؟

من از تهران در جشنواره حضور دارم، فارغ‌التحصیل رشته کارگردانی انیمیشن از دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر هستم و پیش از آن سابقه‌ای در زمینه طراحی و فضای کمیک استریپ داشتم. حرفه من در زمینه تصویرسازی و نقاشی بوده و دوره کارشناسی ارشد باعث شد که تمرکز بیشتری روی انیمیشن و کارگردانی آن داشته باشم. من حدود سه سال در بخش پیش تولید پروژه «پهلوانان» حضور داشتم، دستیار کارگردانی پروژه‌های مختلف را انجام دادم و در استودیوهای مختلف تجربه کسب کردم. انگیزه اصلی من برای ساخت اثر شخصی هم به نوعی در همان دانشکده سینما تئاتر شکل گرفت. در واقع کار روی اتصال بین کمیک استریپ و انیمیشن، دغدغه من بود و مطالعاتم هم در دوره ارشد، هم به عنوان تز دوره‎‌ی دکتری پژوهش هنرهای تجسمی، حول همین مسئله بود که چگونه امکانات روایی داستان مصور را در فرم انیمیشنِ ناب به کار ببریم.

حضور در این جشنواره چه دستاورد و تاثیری بر مسیر کاری شما دارد؟

پاسخ به این سؤال دو وجه دارد. از یک طرف، برای هر فیلمسازی، چرخه فرم زمانی تکمیل می‌شود که مخاطب نیز وارد آن شود. چرا که اگر اثری را خلق کنید ولی دیده نشود، انگار هرگز خلق نشده است. این جشنواه چهارمین حضور بین‌المللی «یک داستان سیاه و سفید» است و در چند جشنواره دیگر نیز شورت‌لیست شده است و حضور در این جشنواره برای من خوشایند است. از طرف دیگر، انجمن سینمای جوان و جشنواره فیلم کوتاه، برای من یادآور جریان سینمای آزاد ایران است. اینکه این جریان، پویانمایی را نه یک هنر تجسمی بلکه بخش جدایی‌ناپذیری از سینما دانسته، یک اتفاق خوب برای جامعه انیمیشن است و اینکه در این فضا با کارگردانان انیمیشن به عنوان فیلم‌ساز، مواجه می‌شویم به جامعه انیمیشن کشور کمک زیادی می‌کند. با این حال، امیدوارم فضا برای انیمیشن در ایران گسترده‌تر شود و جشنواره‌های تخصصی بیشتری برای این حوزه ایجاد شود، چرا که هنوز ظرفیت‌های زیادی برای توسعه وجود دارد.