مریم عظیمی– «موزیکالیته» اثری از مریم کاظمی است که به بیست و پنج سال فعالیت گروه تئاتر مستقل در عرصه نمایش کودک می‌پردازد. این نمایش در پردیس تئاتر تهران به روی صحنه می‌رود و با بهره گیری از گروه اجرای موسیقی زنده و کادر بازیگران پرتعدادش یک بیگ پروداکشن محسوب می‌شود. این نمایش شاد، خاطره انگیز و موزیکال خانوادگی، چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه هر هفته روی صحنه می‌رود. در ادامه گپ و گفت خبرنگار صبا با آهنگساز این نمایش را می‌خوانید.

با توجه به اینکه این اثر به نوعی یک کلاژ از بیست‌و‌پنج سال فعالیت گروه تئاتر مستقل است برای ایجاد پیوند میان بخش‌های مختلف از نظر موسیقایی چه کردید؟

این نمایش گروه نوازنده‌ و اجرای زنده دارد. خانم کاظمی برای این کار یک سیر زمانی در نظر گرفتند، انتخاب‌هایی انجام دادند و با من در میان گذاشتند. ما نیز میان آن انتخاب‌ها یک‌سری ادیت انجام دادیم و به این مجموعه رسیدیم. در موزیکالیته هر قطعه داستان خودش را دارد و در لابه‌لای هر قطعه‌ای که اجرا می‌شود از موسیقی‌هایی استفاده کردیم که مربوط به نمایش‌های گذشته است. برای هر آیتم، بخشی از یکی یا دو آهنگ از نمایش‌های مختلف انتخاب شد و میان آنها با حرکت دوستان و هماهنگی بازیگران، اتصال برقرار می‌شود. لابه‌لای این آیتم‌ها، یک گروه موسیقی زنده به اجرا می‌پردازد. من نیز از آنجاییکه این نمایش به مناسبت بیست‌و‌پنجمین سالگرد گروه تئاتر مستقل بود، ترجیح دادم خودم هم در این همکاری حضور داشته باشم به همین علت علاوه بر آهنگ‌سازی، به‌عنوان نوازنده در کنار این دوستانم اجرا می‌کنم. در واقع ما قطعه های مختلف را به‌صورت یک آتراکسیون به هم ارتباط می‌دهیم. یعنی گروه‌های مختلفی که وارد صحنه می‌شوند را همراهی می‌کنیم؛ برایشان موسیقی اجرا می‌کنیم و پس از خروجشان نیز موسیقی خاصی پخش می‌شود. در میانه کار نیز یکسری کارهای افکتیو انجام می‌دهیم. به نوعی با یک سیر موسیقایی از آغاز نمایش‌ها تا پایانِ آن را به هم ارتباط می‌دهیم که حالت کارناوال مانند یا آتراکسیون دارد. برخی آهنگ‌ها نیز به صورت پلی بک است اما ما نیز همزمان با آن اجرا می‌کنیم.

بازخورد مخاطب را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خانم کاظمی به مخاطب بسیار اهمیت می‌دهند و در عین حال امضای خاص خودشان را در نمایش‌هایشان دارند. ایشان مخاطب خود را جذب کرده و در طول این سال‌ها، مخاطبان نمایش‌هایشان روندی صعودی داشته‌ است تا جایی که امروز، برای مثال در تالار یا آمفی‌تئاتر پردیس تئاتر تهران، که تقریباً نقطه‌ی تجمع مخاطبِ کودک نیست و بر خلاف تالار هنر در نقطه‌ای دورتر از مرکز شهر قرار دارد، از هزار صندلی، نهصد و نود و پنج صندلی پر می‌شود. من فکر می‌کنم واقعاً پیروزی و موفقیتی بیش از این برای خانم کاظمی و گروه تئاتر مستقل وجود ندارد و فکر نمی‌کنم که هیچکدام از کارگردان‌های فعال در حوزه‌ی تئاتر کودک مخاطب بیشتری نسبت به خانم کاظمی داشته باشد، حداقل من که سال‌هاست در زمینه‌ی نمایش کودک فعالیت دارم چنین موردی ندیده‌ام. در مورد آثار خانم کاظمی، سال‌هاست که این روند به‌صورت سیر صعودی ادامه دارد. همین موضوع یکی از دلایل همکاری ممتد گروه تئاتر مستقل با ایشان است. گروهی ثابت و حرفه‌ای که سال‌هاست با ایشان همکاری دارند، از جمله خود من. مخاطبان خانم کاظمی بسیار پیگیر و وفادار هستند؛ برای مثال، چند روز پیش شنیدم که جمع زیادی از مخاطبان ایشان از کرج و از غرب تهران آمده بودند تا نمایش را در شرق تهران ببینند. این اتفاق برای کارگردانی که در حوزه‌ی تئاتر کودک فعالیت می‌کند، بسیار قابل‌توجه و ارزشمند است.

با توجه به اینکه سال‌هاست در این عرصه فعالیت دارید، آیا شاخص‌ها یا مؤلفه‌هایی وجود دارد که بتوانیم بگوییم برای موسیقی نمایش کودک باید رعایت شوند تا اثر برای کودک هیجان‌انگیز و جذاب و در عین حال برایش یک ادراک هنری و تاثیرگذاری طولانی مدت نیز به همراه داشته باشد؟

ببینید، معمولاً نمایش‌های کودک در سراسر دنیا به‌صورت سرگرمی ارائه می‌شود. شما نمی‌توانید به‌طور مطلق به سمت آموزش صرف حرکت کنید؛ برای نمایش کودک، باید از فضایی کاملاً نمایشی و موزیکال استفاده کرد؛ با حرکت، نور، رنگ، لباس و طراحی صحنه‌ی جذاب، در کنار آن آموزش هم ارائه شود. من فکر می‌کنم خانم کاظمی سال‌هاست تمام این آیتم‌ها را رعایت کرده‌اند. من همیشه می‌گویم ایشان شریف‌ترین کارگردان حوزه‌ی تئاتر کودک هستند. منظورم از «شریف» بودن، این است که برای بازیگر، عوامل و مهم‌تر از همه، برای مخاطب احترام قائل است. به همین دلیل است که در تک‌تک لحظات و صحنه‌های نمایش‌های ایشان، آموزش و فلسفه‌ی هنر نهفته است. در کنار آن، عنصر نمایش و «شو» نیز به شکلی درخشان و جذاب وجود دارد که مخاطب را جذب می‌کند. از این نظر، کارهای ایشان اهمیت بسزایی دارند، زیرا هم آموزش در آن‌ها نهفته است، هم جذابیت و هیجان برای مخاطب کودک، خردسال، نوجوان و حتی بزرگسال. همه‌ی این‌ها در کنار هم توانسته‌اند شرایطی را فراهم کنند که روند کاری خانم کاظمی با موفقیت و استمرار ادامه پیدا کند. در بعد موسیقایی کار نیز در وهله‌ی اول، همان جنبه‌ی سرگرمی باید رعایت شود. موسیقی قطعاً باید از آن جنب‌وجوش و فضای شاد و رؤیایی برخوردار باشد. عنصر خیال‌انگیزی و حالت جادویی در موسیقی‌های افکتیو باید وجود داشته باشد تا بتواند مخاطب کودک، خردسال و نوجوان را جذب کند. در کنار آن، اشعاری که استفاده می‌شود باید کاملاً با موسیقی درآمیخته باشد و به‌قدری درست و در جای خود قرار گیرد که آموزش یا داستان مورد نظر در دل موسیقی نهفته باشد. البته من با تمام احترامی که برای همه‌ی دوستان کارگردان و آهنگ‌ساز قائل هستم، باید بگویم برخی از دوستان به محتوا کمتر توجه دارند و صرفاً می‌خواهند کار کودک پر از تحرک و هیجان باشد به همین علت معمولاً از یک ریتم شش‌ و هشت استفاده می‌کنند تا بچه‌ها دست بزنند و اگر کودک دست نزند، حس می‌کنند کارِ کودک انجام نشده است. من اما به دو مقوله پایبندم: هم بخش هیجان و سرگرمی، و هم بخش آموزشی و محتوایی. این تعادل را در اکثر آثارم رعایت کرده‌ام. بصورتی که جنبه‌ی «فان» کار حفظ شده و جذابیت شنیداری نیز به‌خوبی احساس می‌شود. در کنار این، آهنگ‌ساز باید شعر را به‌گونه‌ای در موسیقی هضم کند که محتوای شعر در بافت اثر جای گیرد. نباید یک‌طرفه عمل کرد بلکه موسیقی باید در راستای روند نمایش‌نامه پیش برود. من فکر می‌کنم این بهترین نوع آهنگ‌سازی برای کار کودک و حتی برای کار بزرگسال است.