حسن بردبار؛ صبا – نمایش «اپرای تن‌ها» که به نویسندگی روح الله سمیع و کارگردانی هانا صالحی راد از ۱۲ آبان ماه ساعت ۱۷ روی صحنه تماشاخانه سنگلج اجرا می‌شود، تلاشی است برای پیوند میان آیین‌های نمایشی سنتی و زبان بصری تئاتر معاصر. در این اثر، کارگردان کوشیده با استفاده از عناصر نقالی، تعزیه و میزانسن‌های مدرن، روایتی تازه از واقعه عاشورا ارائه دهد. در خلاصه این نمایش آمده: پس از غروب عاشورا و خروج سپاه اموی از کربلا شیری به آنجا وارد شده و عهده دار نگهبانی از بدنهای برخاک مانده می شود و با مردارخواران صحرا مبارزه می کند. خبرنگار صبا گفت‌وگویی کوتاه با  هانا صالحی راد کارگردان این نمایش درباره‌ی شیوه‌ی تلفیق فرم‌ها و نگاه زیبایی‌شناسانه‌ی داشته که در ادامه می‌خوانید.

شکل‌گیری گروه «اپرای تن‌ها» چطور انجام شد و چه مدت تمرین داشتید؟

اپرای تن‌ها محرم امسال در سوگواره آیینی شهر شمشک_دربندسر اجرا شد و سپس جهت اجرای عموم به سالن سنگلج ارائه شد. در این فاصله تعدادی از بازیگران به دلیل مشغولیتهای کاری جدید موفق به ادامه همکاری با ما نشدند و به همین دلیل پس از جایگزینی بازیگران جدید، حدودا یک ماه تمرین داشتیم.

اجرای اثر در سالن تاریخی سنگلج برای شما چه معنایی دارد؟

من از زمانی که به تاتر علاقمند شدم مخاطب نمایشهای سنگلج بودم و همیشه این سالن برای من حال و هوای خاصی داشته و به همین جهت بسیار خوشحالم که موفق به اجرای اثر در این سالن شدم.

در مسیر تولید، مهم‌ترین چالش گروه چه بود؟

در مسیر تولید تاتر این روزها با چالشهای زیادی روبرو هستیم که مهمترینش مشکلات اقتصادی، نبود فضای مناسب برای تمرین، و موانعی است که بعضا بیهوده و بی جهت سرراه هنرمندان قرار می گیرد.

آیا قصد دارید این اثر در شهرهای دیگر هم اجرا شود؟

در صورت وجود امکان و شرایط مناسب از اجرا در شهرهای دیگر استقبال می کنیم.

واکنش مخاطب در شب‌های اول اجرا برای شما چه پیامدهایی داشت؟

خدا رو شکر با استقبال خوبی مواجه شدیم و بازخوردهای دلگرم کننده ای از مخاطب گرفتیم. حتی شاهد درگیری احساسی برخی از مخاطبان با فضای نمایش بودیم.

چرا تصمیم گرفتید روایت عاشورا را با فرم جدید و نقالی تلفیق کنید؟

چون باید فرزند زمان خویش بود. برای پر کردن شکاف میان نسل‌ها و جا انداختن مفاهیم عمیق انسانی، نیازمند بیان روزآمد و شیوه‌های نوین ارتباط با نسل امروز هستیم. نسلی که بسیار باهوش است و برای درگیر شدن با هویت فرهنگی قدیم، به فکت‌های دقیق و روش‌های مؤثر نیاز دارد. دیگر نمی‌توان بدون ذوق هنری او را همراه کرد. در این مسیر، نقالی که یکی از زیباترین شیوه‌های نمایش ایرانی است و بر پایه‌ی قصه‌گویی شکل گرفته، در این اثر مورد استفاده قرار گرفته و با تعزیه که دیگر گونه‌ی جذاب نمایش ایرانی است، تلفیق شده است.

از نظر بصری و موسیقایی، چه ویژگی‌هایی برای خلق فضای «غروب عاشورا» در نظر گرفتید؟

در طراحی صحنه، با استفاده از گونی‌های کنفی در جای‌جای صحنه تلاش شد فضای صحرا برای مخاطب تداعی شود. همچنین بدن‌های بی‌سر و زخمی که در صحنه پراکنده‌اند، به همراه نورپردازی، به ایجاد حس اندوه و غروب عاشورا کمک می‌کنند. در موسیقی نیز از سازهای تخصصی تعزیه یعنی ترومپت و سایدرام استفاده شده تا گوش مخاطب تعزیه‌دوست با حال‌وهوای اثر ارتباط برقرار کند.

در طراحی میزانسن‌ها از آیین‌های سنتی الهام گرفته‌اید، لطفا در این زمینه بگویید.

بله، در طراحی میزانسن‌ها از عنصر دایره که یکی از ویژگی‌های اصلی تعزیه و نمادی معنوی و متافیزیکی است، بهره گرفته‌ایم. در کنار آن، از عناصر تئاتر مدرن نیز استفاده شده تا ترکیبی از سنت و معاصریت به‌وجود آید. در طراحی صحنه‌های جنگ هم نیم‌نگاهی به آیین رقص خنجر داشته‌ایم.

فکر می‌کنید «اپرای تن‌ها» چقدر به زبان جدیدی در روایت مذهبی نزدیک شده است؟

ما در «اپرای تن‌ها» داعیه‌ی خلق زبان جدید نداشتیم، اما تمایل داشتیم فضایی تأثیرگذار و دلنشین برای رساندن پیام اثر و برقراری ارتباط با مخاطب ایجاد کنیم. مهم‌ترین هدف ما این بود که پیام عاشورا را در قالبی تازه و احساسی منتقل کنیم؛ امید که به این هدف نزدیک شده باشیم.

به نظر شما پس از قرن‌ها چرا می‌بایست به این موضوع پرداخت؟ 

چون واقعه کربلا درس انسانیت است، چیزی که مختص به یک تاریخ خاص نیست و پیامی برای همه انسانها در همه دوران هاست.

آیا می‌توان گفت که در شخصیت پردازی‌ها نگاه امروزی داشتید؟ 

به طور کلی شخصیت پردازی اثر به گونه ایست که کاملا قابل انطباق با جامعه امروز است و هر تماشاگری بعد از دیدن نمایش قطعا برای شخصیتها و اتفاقات ما به ازای امروزی می یابد.

تن‌ها در نمایشتان نماد چیست؟ 

تن ها نماد هر انسان آزاده ایست که از تن خود برای رشد روح و روان بهره می برد و به این قفس تن به عنوان سکوی پرش روح نگاه می کند.

اجرای نمایشی با حال و هوای مذهبی چه تاثیر و هدفی را در جامعه دنبال می‌کند؟ 

اجرای آثاری با حال و هوا و درونمایه اپرای تن‌ها مثل یک ایست ناگهانی در برابر یک خطر بزرگ است. خطر از دست رفتن هویت، فرهنگ، و دلسردی از این دنیای سرد و پرشتاب، دعوتی است از تماشاگر آگاه برای بازنگری در خود، بازنگری در اینکه آیا از تن سکویی برای پرش روح ساخته و یا در چنبره مادیات و نیازهای زمینی آن را اسیر کرده. پیام اثر می تواند این باشد که ای انسان، این تن در نهایت زیبایی و کمال آفریده شد و به تو هدیه شد پس این هدیه را به زیباترین سرانجام برسان.

نمایش «اپرای تن‌ها» هرشب بجز شنبه‌ها ساعت ۱۷ اجرا و تا  سوم آذر ماه در تماشاخانه سنگلج روی صحنه خواهد بود.

محمد ‌مهدی ‌عظیمی، حسن شفیعی، علی ‌پیله ‌ور، هادی ‌شبانی، شیوا ‌کوشکانی، مسیح ساوجی نیا، مجتبی ‌ترکمان در این اثر بازی می‌کنند و امیرحسین صفاپور نیز در این اجرا به نقالی می‌پردازد.