مریم عظیمی – فیلم مستند سینمایی «زیبا، لذیذ، مبتذل» به کارگردانی امیررضا جوادی و تهیه‌کنندگی فاطمه وکیل در قالب گفت‌وگو با متخصصان حوزه‌های مختلف از جمله موسیقی، فلسفه، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و علوم اعصاب شکل گرفته ‌است. این مستند با دست‌مایه قرار دادن ماجرای حضور گسترده مردم در تشییع پیکر مرتضی پاشایی خواننده پاپ و موضع‌گیری یوسف اباذری (استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران) نسبت به آن، می‌کوشد ابعاد پرسش از امکان ارزش‌گذاری آثار هنر موسیقی را عمق و گسترش دهد. در این مستند بررسی عوامل اثرگذار بر داوری آثار هنری از طریق طرح آراء موافق و مخالف و از منظر حوزه‌های مختلفی همچون فلسفۀ هنر، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و روان‌شناسی انجام می‌شود. فیلم می‌کوشد ضمن ترغیب مخاطب به واکاوی بیشتر، نشان دهد که برای عمق بخشیدن به مسأله داوری میان آثار مختلف، تأمل در باب کدام ابعاد و مولفه‌ها می‌تواند راهگشا باشد. در ادامه مصاحبه خبرنگار روزنامه صبا با تهیه‌کننده این اثر را می‌خوانید.

این چندمین تجربه‌ی شما در مقام تهیه‌کننده بوده است؟

این مستند اولین تجربه‌ی من، به عنوان تهیه‌کننده است. برای ساخت این مستند، جهت فراهم کردن تجهیزات و مشورت پیرامون مسائل فنی، از همراهی دوستان عزیزی بهره بردیم، اما بخش اصلیِ کار توسط من و همسرم آقای امیررضا جوادی انجام شده است.

در مورد ماهیت این مستند و موضوعی که به آن می‌پردازد بگویید.

آنچه در «زیبا، لذیذ، مبتذل» به آن پرداختیم و به امید خدا در کارهای بعدی هم ادامه خواهد داشت، به نوعی مسائل شخصی ماست که با توجه به رشتۀ تحصیلی و آنچه احساس می‌کنیم که می‌تواند برای جامعه مفید باشد، انتخاب شده است. امیدوار هستیم که این اثر بتواند حتی به اندازه یک قدم بسیار کوچک، برای افرادی که ممکن است در این حوزه‌ها دغدغه‌های مشابهی داشته باشند، مفید واقع شود. ما در این مستند اصلاً به دنبال پیدا کردن یک پاسخ مطلق و قطعی نبودیم. با پیش رفتنِ مصاحبه‌ها و بسط و عمق یافتن موضوع، به این مسأله می‌پردازیم که اساسا آثار هنری، و به طور نمونه آثار موسیقایی، چگونه قابل ارزیابی هستند. یکی از منتقدین مطرح کرده بود که این فیلم را می‌توان به کل آثار هنری تعمیم داد و این برای من بسیار خوشحال‌کننده بود، چون دقیقاً همان چیزی بود که ما مدنظر داشتیم. محور و موضوع اساسی فیلم دقیقاً همین است: بررسی امکان ارزش‌گذاری آثار هنری و به طور خاص آثار موسیقایی. ما در مصاحبه با متخصصین حوزه‌های مختلف مانند فلسفه، فلسفه‌ی هنر، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، علوم اعصاب و موسیقی، سعی کردیم بدون آنکه به دنبال پاسخ نهایی و قطعی باشیم به این پرسش عمق ببخشیم و به ابعاد، زوایا و لایه‌های دیگر موضوع بپردازیم.

در بحث تهیه‌ی این فیلم چه چالش‌هایی وجود داشت و با چه مسائلی روبه‌رو شدید؟

ساخت این فیلم، از ابتدا تا به انتها، حدود پنج سال زمان برد. این مستند، یک بخش پژوهش بسیار سنگین و جدی داشت که بر عهده‌ی آقای جوادی بود. اما در کنار پژوهش، مرحله‌ی اجرا و هماهنگی با عزیزانی که به‌عنوان مصاحبه‌شونده حضور داشتند، کاری بسیار زمان‌بر و دشوار بود. البته دسترسی و مصاحبه با برخی از اساتیدی که مثلاً در فضای دانشگاهی فعالیت داشتند، آسان‌تر بود، اما اساسا هماهنگی با افرادی که به نوعی سلبریتی محسوب می‌شدند، اصلا کار ساده‌ای نبود و جلب اعتمادشان برای مصاحبه نیز مسئله‌ی مهمی بود. در این مسیر تلاش ما بر این بود که آنها مطمئن شوند کار ما جنجالی یا حاشیه‌ساز نیست؛ خود ما هم اساساً چنین رویکردی نداشتیم و بیشتر بر جنبه‌ی موضوعی و دغدغه‌ی اصلی تمرکز داشتیم، به‌گونه‌ای که هم به لحاظ ساختار روایی و بصری جذاب باشد و هم از غنای تحلیلی مناسبی برخوردار باشد. همچنین حضور برخی افراد مقابل دوربین نیز خود مسئله‌ای بود.

پس از آن، مرحله‌ی تدوین بود که کاری جدی می‌طلبید، چراکه تعداد زیادی مصاحبه داشتیم که مطالب بسیار خوبی در آن‌ها جمع‌آوری شده بود، اما تبدیل این حجم از محتوا به یک فیلم سینمایی که هم از نظر علمی قابل اعتنا باشد و هم از نظر بصری و جذابیت بتواند مخاطب را درگیر کند، به‌گونه‌ای که واقعاً بتوان نام «فیلم» بر آن گذاشت، کار آسانی نبود. بخش مهمی از این فرآیند، با کمک گرفتن از آرشیوهایی که آقایان جوادی و فکور تهیه کرده بودند پیش رفت. هر دو تدوین‌گر ما هم، آقای فکور و خانم پرهیزی، زحمت زیادی برای این کار کشیدند و ما برای رسیدن به نتیجه نهایی رفت‌وآمدهای فراوان، مشورت‌ها و گفت‌وگوهای مکرری داشتیم.

پس از نهایی‌شدن فیلم، برای پخش و دریافت مجوز و پروانه‌ی اکران، چند مورد اصلاح و سانسور وجود داشت که رسیدگی به آن‌ها نیز مدتی زمان برد تا این فرایند به سرانجام برسد. این مرحله هم زمان‌بر بود و هم، با توجه به شرایطی که در آن زندگی می‌کنیم، اجتناب‌ناپذیر. البته فیلم دچار سانسور گسترده‌ای نشد، اما همان دو سه مورد هم نیازمند رسیدگی و صرف زمان داشت.

همکاری گروه سینمایی «هنر و تجربه» برای اکران فیلم چگونه بود؟

به نظر من همکاری و ارتباط سازنده‌ای بین ما و گروه هنر و تجربه برقرار شد و در این مسیر از همراهی این مجموعه ممنون هستیم.