فیلم سینمایی «پروانه»با نویسندگی علیرضا عطاالله تبریزی، کارگردانی محمد برزویی پور و تهیه‌کنندگی بهمن کامیار به عنوان یک درام جنایی- عاشقانه با رگه‌هایی از سایکودرام، امروز در سینمای رسانه‌ها اکران اول خود را تجربه می‌کند. به همین بهانه خبرنگار صبا با نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده این فیلم به گفت‌وگو نشسته است که در ادامه

بهمن کامیار، تهیه‌کننده فیلم «پروانه»، در گفت‌وگویی صریح با روزنامه صبا از چالش‌های تولید درام‌های غیرکمدی در سینمای ایران می‌گوید؛ از دشواری تأمین سرمایه و بی‌میلی سرمایه‌گذاران تا نقش تعیین‌کننده جشنواره فیلم فجر در سرنوشت فیلم‌اولی‌ها. او با تأکید بر ضرورت دوری جشنواره از سفارش، محافظه‌کاری و نگاه‌های جناحی، معتقد است نادیده گرفتن استعدادهای جوان می‌تواند مسیر حرفه‌ای یک فیلمساز را برای همیشه تغییر دهد.

امسال با فیلم «پروانه» در جشنواره حضور دارید، پیش‌تر از سوی آقای برزویی‌پور شنیدم که «پروانه» یک درام جنایی ـ عاشقانه است، با توجه به تجربه شما در فیلم «لاک‌پشت»، این سؤال مطرح می‌شود که آیا شباهتی میان این دو اثر وجود دارد یا شما به‌طور کلی به درام‌های جنایی ـ عاشقانه علاقه‌مند هستید؟

‎اگر بخواهیم خیلی دقیق نگاه کنیم، شباهت این دو فیلم صرفاً در علاقه شخصی من به ژانرهای جنایی و سایکودرام است، در بسیاری از آثار مهم سینمای جهان، حتی در فیلم‌های جنایی، رگه‌هایی از روابط عاشقانه یا انسانی دیده می‌شود،«لاک‌پشت» یک سایکودرام جنایی بود و «پروانه» هم یک درام جنایی ـ عاشقانه است که البته رگه‌هایی از سایکودرام هم در آن وجود دارد و آنچه برای من جذاب بود، خودِ این ژانر و ظرفیت قصه‌گویی آن است، با این حال تأکید می‌کنم که «پروانه» را نباید با «لاک‌پشت» مقایسه کرد؛ این دو فیلم جهان و منطق روایی متفاوتی دارند و «پروانه» باید در قالب خودش دیده و قضاوت شود.

در مقام تهیه‌کننده، مهم‌ترین چالش تولید یک درام جنایی ـ عاشقانه در سینمای ایران چیست؟

‎بدون تردید مهم‌ترین چالش، تأمین سرمایه است، در سینمای بخش خصوصی ایران، سرمایه‌های کلان و آزاد در اختیار تهیه‌کننده نیست و شما باید فیلمی تولید کنید که بعداً در اکران با آثاری رقابت کند که گاه با سرمایه‌های بسیار سنگین حتی دولتی، ساخته شده‌اند، از سوی دیگر، مخاطب عمومی سینما در ایران بیشتر به سمت فیلم‌های کمدی می‌رود و همین باعث می‌شود سرمایه‌گذاران تنها در این ژانر احساس امنیت کنند و برای فیلم‌هایی از جنس «پروانه» چون هیچ تضمینی برای بازگشت سرمایه وجود ندارد تأمین مالی بسیار دشوار است، از طرفی نهادهای حمایتی دولتی هم معمولاً اولویت‌های محدودی دارند که این ژانر در آن‌ها جای نمی‌گیرد، بنابراین ما نه می‌توانیم روی سرمایه دولتی حساب کنیم و نه سرمایه‌گذار صرفاً تجاری بنابراین معمولاً ناچاریم سراغ افرادی برویم که دغدغه فرهنگی دارند که می‌دانند ممکن است سرمایه‌شان بازنگردد و گاها از سرمایه شخصی استفاده می‌کنیم یا با همراهی دوستان عوامل فیلم که با حداقل دستمزد همکاری می‌کنند، پروژه را به سرانجام می‌رسانیم.

آقای برزویی‌پور به‌عنوان کارگردان فیلم اولی، شما را به‌عنوان مشاور کارگردان در کنار خود داشتند، این تجربه برای شما چگونه بود؟

‎واقعیت این است که آقای برزویی‌پور از همان ابتدا تسلط خوبی بر قصه و فضای فیلم داشتند و وقتی فیلم‌های کوتاهشان را دیدم، متوجه شدم که جهان ذهنی مشخصی دارند و حضور من بیشتر جنبه قانونی و حمایتی داشت، چون طبق ضوابط باید کنار کارگردان فیلم اولی یک مشاور حضور داشته باشد و من دخالت خاصی در کار نکردم و خوشبختانه خود ایشان به همه جوانب کار مسلط بودند.

‎با توجه به اینکه شما تجربه نویسندگی و کارگردان هم دارید، آیا فیلمنامه «پروانه» در روند تولید تغییر کرد؟

‎طرح اولیه، ایده خوبی داشت اما برای ساخت آماده نبود و پس از جلسات مشترک من، آقای سجاد رحیمی تهیه کننده اجرایی فیلم و آقای برزویی‌پور، به این نتیجه رسیدیم که فیلمنامه باید به‌طور اساسی بازنویسی شود و در نهایت، نگارش فیلمنامه به آقای علیرضا عطااله‌تبریزی سپرده شد که پیش‌تر در سریال «خونسرد» با ایشان همکاری داشتم که نتیجه نهایی تفاوت بسیار زیادی با طرح اولیه داشت و عملاً با یک فیلمنامه مستقل و پخته روبه‌رو بودیم که قابلیت تولید داشت.

به نظر شما «پروانه» در جشنواره فیلم فجر مورد استقبال قرار می‌ گیرد؟

‎بر اساس تجربه‌ای که از چند دوره حضور در جشنواره دارم، معتقدم فیلم خوب، فیلمی است که درباره‌اش گفت‌وگو و بحث شکل بگیرد و در دایره منتقدین و اصحاب رسانه پیرامون فیلم صحبت شود چون بعضی فیلم‌ها نمایش داده می‌شوند و بعد از پایان فیلم، خیلی زود فراموش می‌شوند؛ از نظر من آن‌ها شکست خورده‌اند ولی «پروانه» فیلمی است که بنظرم می‌تواند محل گفت‌وگو باشد و ایجاد بحث کند، موافق و مخالف خودش را داشته باشد و دیده شود . امیدوارم روزهای خوبی در جشنواره داشته باشد.

فکر می‌کنید این فیلم بیشتر با مخاطب عام ارتباط برقرار می‌کند یا مخاطب جشنواره‌ای؟

‎سایکودرام معمولاً ارتباط عمیقی با مخاطب عام برقرار نمی‌کند، اما این به معنای پس‌زده شدن آن نیست ولی احتمالا مخاطب جدی‌تر سینما ارتباط قوی‌تری با این فیلم برقرار می‌کند ضمن اینکه نکته مثبت «پروانه» تنوع ژانری آن است؛ چیزی که سینمای ایران به‌شدت به آن نیاز دارد.

‎دوست دارید مخاطب بعد از دیدن فیلم با چه احساسی سالن سینما را ترک کند؟

‎مهم‌ترین خواسته من این است که مخاطب خسته از سینما بیرون نرود، دوست دارم فیلم بعد از پایان تیتراژ هم در ذهن مخاطب ادامه داشته باشد؛ حتی اگر او را عصبانی کند یا به فکر فرو ببرد، برای من، بهترین تجربه از دیدن فیلم در سینما این است که فیلم با مخاطب از سالن بیرون بیاید و برایش تمام نشود. و از آنجا که این فیلم با زحمت زیاد و کمترین بودجه با همراهی عوامل صاحب انگیزه و جوان و تحت مدیریت اجرایی همکارم سجاد رحیمی تولید شد با یک اکران خوب در جشنواره، خستگی از تن‌شان دربیاید

حضور «پروانه» در جشنواره فیلم فجر44 چقدر برای شما اهمیت دارد؟

‎ آنچه باعث شده نمایش این فیلم در جشنواره فجر برای من اهمیت داشته باشد، همکاری و معرفی یک کارگردان فیلم اولی است. همه ما از دل جشنواره‌ بیرون آمده ایم و می دانیم که جشنواره فجر می‌تواند مسیر حرفه‌ای او و همه عواملی که کار اولشان بوده و در این فیلم کنارمان بودند را تغییر دهد و این مهم‌ترین دلیل حضور من در جشنواره است.

انتظار خاصی از داوری جشنواره دارید؟

‎صرف حضور در این رقابت و معرفی یک فیلم اولی کافی است و داوری هرگز برایم اولویت اصلی نبوده و نیست.

‎شما به عنوان، کارگردان، نویسنده و تهیه‌کننده به کدام یک از حوزه‌های سینما بیشتر علاقه دارید؟

‎من به کارگردانی و نویسندگی بیشتر از حوزه‌های دیگر علاقه دارم و تهیه کنندگی من در عرصه سینما صرفا به خاطر کمک به سینمایی است که دوست دارم حضورداشته باشد چون می خواهم این نوع فیلم‌ها هم در سبد سینمای ایران وجود داشته باشد و شاید اگر تهیه کنندگی نمی کردم برخی از فیلم‌های که تهیه کردم در جریان مرسوم سینمای ایران اصلا تولید نمی شد.

به‌عنوان کسی که تجربه فیلم اولی بودن را داشته و همواره به دنبال حمایت از فیلم اولی ها هستید، نظر شما درباره حذف بخش «نگاه نو» چیست؟

‎این تصمیم هم نکات مثبت دارد و هم منفی، نکته مثبت این اقدام این است که با حذف بخش نگاه نو همه عوامل فیلم، نه فقط کارگردان، فیلم و فیلمنامه، در کنار سایر فیلم‌ها داوری می‌شوند و زحمت همه عوامل در بحث داوری وارد میشود و نکته منفی آن می‌توانست کاهش تعداد فیلم اولی‌ها باشد که خوشبختانه امسال با حضور حدود ۱۱ تا ۱۲ فیلم اولی، این نگرانی هم برطرف شده است، بنابراین به نظرم جنبه‌های مثبت این تصمیم در این دوره بیشتر است.

‎پیشنهاد شما به آقای شاهسواری دبیر جشنواره فجر چیست؟

‎آقای شاهسواری در عرصه سینما فرد با تجربه است و وجوه سینما را به خوبی می شناسد و می داند این جشنواره باید به چه شکل برگزار شود ولی مهترین نکته این است که این جشنواره تنها دارایی سینمای ایران است که باید از آن پاسداری کرد و دارایی نباید آلوده سفارش و نگاه‌های محافظه کارانه شود چون چنین رویکردی آفت سینمای ایران است و نباید توانایی سینماگران و فیلمسازان جوان ما تحت تاثیر دسته‌بندی‌هایی که می‌تواند بر نتایج داوری جشنواره فجر تاثیرگذار باشد قرار بگیرد و به عبارتی نادیده گرفته شوند، چون این نادیده گرفتن مهمترین آسیبی است که می‌تواند از جشنواره فجر به این فیلمسازان وارد شود و آینده و مسیرحرفه‌ای شان را تغییر ‌دهد البته دبیر جشنواره خودشان به خوبی می‌دانند که نادیده گرفتن یک استعداد به خاطر محافظه کاری‌ها و هر نوع آفت دیگر چه تاثیر مخربی دارد و بعید است اتفاق بیفتد و امیدوارم این دوره جشنواره فجر مصون از نگاه‌های جناحی و سیاسی باشد و صرفا نگاه سینمایی و هنر سینما در نتایج آن حاکم باشد.