سمیرا جعفری– شاید مهم‌ترین اتفاقی که در تجمعات باغ فردوس در جنگ تحمیلی سوم رخ داد، صرفاً برگزاری چند شب گردهمایی نبود؛ بلکه شکل‌گیری فضایی بود که در آن فاصله میان هنرمندان و مردم، دست‌کم برای ساعاتی، رنگ باخت. باغ فردوس در آن شب‌ها دیگر فقط یک مجموعه فرهنگی یا پاتوق هنری نبود؛ به مکانی تبدیل شده بود که مردم در کنار چهره‌هایی قرار می‌گرفتند که سال‌ها آن‌ها را روی پرده سینما، صفحه تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی دیده بودند. نور تلفن‌های همراه، پرچم‌های برافراشته، حلقه‌های کوچک گفت‌وگو و ثبت لحظه‌هایی که به سرعت در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شد، تصویری متفاوت از نسبت میان جامعه و هنرمندان به نمایش گذاشت؛ تصویری که در آن هنرمندان بیش از آنکه در جایگاه ستاره‌های شناخته‌شده قرار بگیرند، در قامت شهروندانی دیده می‌شدند که دغدغه‌ای مشترک با مردم دارند. بازتاب گسترده این حضور در شبکه‌های اجتماعی و واکنش مخاطبان نشان داد که جامعه همچنان نسبت به کنش‌های اجتماعی چهره‌های فرهنگی حساس است و حضور یا عدم حضور آن‌ها را با دقت دنبال می‌کند. حالا با مطرح شدن احتمال ازسرگیری این تجمعات، بار دیگر بحث درباره نقش هنرمندان در تقویت همبستگی اجتماعی، میزان تأثیرگذاری حضور آن‌ها در کنار مردم و ظرفیت باغ فردوس برای تبدیل شدن به بستری برای گفت‌وگو و نزدیکی بیشتر میان جامعه هنری و افکار عمومی در کانون توجه قرار گرفته است. روزنامه صبا در گفت‌وگو با امیر تاجیک تهیه‌کننده سینما و تلویزیون، ابعاد مختلف این تجربه و نگاه آن‌ها به ادامه این مسیر را بررسی کرده است.

او با اشاره به فضای شکل‌گرفته در باغ فردوس اظهار کرد: در این تجمعات افرادی با سلیقه‌ها، گرایش‌ها و حتی سبک زندگی متفاوت در کنار یکدیگر قرار گرفتند و سرودهای ملی را همخوانی کردند. موسیقی در این رویداد صرفاً یک اجرا نبود، بلکه تجربه‌ای مشترک بود که احساس تعلق به یک «ما» را در میان حاضران تقویت می‌کرد. همچنین جامعه در روزهای بحران بیش از هر چیز به بازآفرینی حس هم‌سرنوشتی و همدلی ملی نیاز دارد و هنر می‌تواند نقش مهمی در تحقق این هدف ایفا کند.

مدیر مسئول روزنامه هفت صبح در ادامه با اشاره به جایگاه باغ فردوس در میان رویدادهای فرهنگی اخیر گفت: این گردهمایی در حال نزدیک شدن به جایگاه یک آیین جمعی بود. به نظرم تفاوت یک رویداد با یک آیین در تکرار، مشارکت و احساس تعلق نهفته است. در باغ فردوس مردم صرفاً تماشاگر نبودند، بلکه خود بخشی از رویداد به شمار می‌رفتند. روشن کردن شمع‌ها، یاد کردن از شهدای جنگ، همخوانی سرودها و حضور مستمر مردم در چندین شب متوالی باعث شد این گردهمایی از قالب یک برنامه صرفاً فرهنگی فراتر برود. اگر چنین تجربه‌هایی استمرار پیدا کنند، می‌توانند به آیین‌های مدنی و فرهنگی جدیدی در جامعه ایران تبدیل شوند.

او در بخش دیگری از سخنان خود درباره نسبت باغ فردوس با جامعه ایران افزود: هیچ رویدادی نمی‌تواند ادعا کند که صد درصد نماینده همه جامعه است، اما باغ فردوس تصویری قابل توجه از بخشی مهم از جامعه امروز ایران را به نمایش گذاشت؛ جامعه‌ای که می‌خواهد درباره ایران، هویت ملی و آینده مشترک سخن بگوید.

تاجیک، با اشاره به این که  تفاوت اصلی باغ فردوس با بسیاری از تجمع‌های مشابه در این بود که محور آن نه سیاست، نه رقابت‌های جناحی و نه مطالبات صنفی، بلکه فرهنگ و هنر بود، اذعان کرد: مردم برای شنیدن موسیقی، دیدن هنرمندان و تجربه یک حس مشترک ملی گرد هم آمدند. در بسیاری از تجمعات، افراد برای بیان یک مطالبه یا اعتراض حاضر می‌شوند، اما در باغ فردوس انگیزه اصلی با هم بودن و یادآوری یک هویت مشترک بود و همین ویژگی به آن حال و هوایی متفاوت و کم‌نظیر بخشید.

این مدیر فرهنگی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای باغ فردوس را حضور هنرمندان می‌داند و معتقد است: هنرمندان در این رویداد صرفاً اجراکننده نبودند، بلکه در کنار مردم ایستادند. جامعه ایران در سال‌های اخیر بارها نشان داده که به چهره‌های فرهنگی و هنری اعتماد و توجه ویژه‌ای دارد و زمانی که یک هنرمند در کنار مردم حضور پیدا می‌کند و دغدغه‌های مشترک را با آن‌ها به اشتراک می‌گذارد، این حضور می‌تواند نقش مهمی در کاهش فاصله‌های اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کند.

تاجیک همچنین معتقد است باغ فردوس تا حد زیادی توانست به پاتوقی برای گفت‌وگوی مردم و هنرمندان تبدیل شود. او بیان کرد:  یکی از ویژگی‌های مهم این تجمع‌ها از بین رفتن مرز میان صحنه و مخاطب بود. مردم فقط برای دیدن یک اجرا به آنجا نمی‌آمدند، بلکه فرصت پیدا می‌کردند با هنرمندان گفت‌وگو کنند، عکس بگیرند، دغدغه‌های خود را مطرح کنند و احساس کنند بخشی از یک تجربه مشترک هستند..

او با اشاره به شرایط امروز جامعه اضافه کرد: در دورانی که بخش زیادی از ارتباطات به فضای مجازی منتقل شده، چنین فضاهای حضوری اهمیت دوچندان پیدا می‌کنند. باغ فردوس نشان داد که هنوز هم می‌توان مکان‌هایی ایجاد کرد که در آن هنر، مردم و گفت‌وگو در کنار یکدیگر قرار بگیرند و به تقویت پیوندهای اجتماعی کمک کنند. به نظر من  مهم‌ترین میراث این شب‌ها آن بود که مردم احساس کردند در کنار یکدیگر و در کنار هنرمندان، بخشی از یک روایت مشترک به نام ایران هستند..

تاجیک همچنین با اشاره به نقش رسانه‌ها در پوشش این برنامه‌ها اظهار داشت: «ما در روزنامه و تلویزیون هفت‌صبح تنها توانستیم بخشی از این اتفاق بزرگ و کم‌نظیر را روایت و پوشش دهیم. اما واقعیت این است که تأثیر و حال‌وهوای آنچه در باغ فردوس شکل گرفت، فراتر از آن چیزی بود که در قاب دوربین‌ها و گزارش‌ها ثبت شد. خدا قوت و خسته نباشید به همه دست‌اندرکاران این رویداد ماندگار.

وی در پایان از تلاش‌های مجموعه فرهنگی ـ رسانه‌ای صبا و محمدرضا شفیعی برای میزبانی و برگزاری شب‌های باغ فردوس قدردانی کرد و گفت: این رویداد در روزهایی که جامعه بیش از هر زمان دیگری به همدلی و گفت‌وگو نیاز داشت، بستری برای کنار هم قرار گرفتن مردم، هنرمندان و علاقه‌مندان فرهنگ و هنر فراهم کرد.