امیر افشارفتوحی- تفاهم‌نامه مشترک کمیته امداد امام خمینی(ره) و حوزه هنری برای فراهم کردن امکان استفاده رایگان مددجویان از سینما و همچنین برنامه‌ریزی برای اکران سیار فیلم‌های روز در اردوهای کشوری کمیته امداد، بار دیگر موضوع عدالت فرهنگی و ضرورت دسترسی همه اقشار جامعه به محصولات فرهنگی را مطرح کرده است. این اقدام اگرچه در ظاهر ارائه خدمات فرهنگی به گروهی از جامعه است، اما در نگاهی عمیق‌تر، پرسشی اساسی را پیش روی ما قرار می‌دهد. آیا سینما یک کالای مصرفی و تفریحی است یا بخشی از حقوق فرهنگی شهروندان؟

این تفاهم‌نامه مشترک، در نگاه نخست یک اقدام حمایتی در حوزه فرهنگ به نظر می‌رسد؛ اما اگر کمی دقیق‌تر به آن نگاه کنیم، این طرح حامل پیامی مهم درباره جایگاه فرهنگ در زندگی اقشار کم‌برخوردار است.

بر اساس این تفاهم‌نامه، مددجویان می‌توانند از طریق سامانه «هم‌گروه» به صورت رایگان بلیت سینما دریافت کنند و علاوه بر آن، قرار است اکران سیار فیلم‌های روز نیز در اردوهای کشوری کمیته امداد اجرا شود. این بخش دوم طرح، شاید حتی از اهدای بلیت‌های رایگان نیز مهم‌تر باشد؛ زیرا نشان می‌دهد سیاست‌گذاران به این واقعیت توجه کرده‌اند که دسترسی به فرهنگ تنها به شهرهای بزرگ و برخوردار محدود نیست.

سال‌هاست که در سبد هزینه خانواده‌های ایرانی، فرهنگ در میان نخستین گزینه‌هایی قرار دارد که در شرایط اقتصادی دشوار کنار گذاشته می‌شود. وقتی تأمین نیازهای اساسی به دغدغه روزمره تبدیل می‌شود، رفتن به سینما یا حضور در دیگر رویدادهای فرهنگی، به امری ثانویه بدل خواهد شد. نتیجه این روند، شکل‌گیری نوعی نابرابری فرهنگی است؛ نابرابری‌ای که کمتر درباره آن سخن گفته می‌شود.

در چنین شرایطی، فراهم کردن امکان حضور رایگان مددجویان در سینما، تنها یک اقدام نمادین نیست. سینما یکی از معدود تجربه‌های جمعی در دنیای امروز است که می‌تواند اعضای خانواده را در کنار یکدیگر قرار دهد. یک فیلم خوب، علاوه بر سرگرمی، فرصتی برای گفت‌وگو، همدلی و ایجاد خاطره‌ای مشترک فراهم می‌کند. از این منظر، سرمایه‌گذاری در حوزه فرهنگ، سرمایه‌گذاری بر انسجام اجتماعی و تقویت نهاد خانواده نیز هست.

با این حال، اهمیت این تفاهم‌نامه در آن است که نگاه خود را به سالن‌های سینما محدود نکرده است. اکران سیار فیلم‌های روز در اردوهای کشوری کمیته امداد، می‌تواند تجربه‌ای متفاوت برای خانواده‌هایی باشد که شاید تاکنون امکان حضور در یک سالن سینما را نداشته‌اند. این اقدام، مفهوم دسترسی عادلانه به محصولات فرهنگی را از یک شعار به یک برنامه عملی نزدیک می‌کند.

البته موفقیت چنین طرح‌هایی، به استمرار آنها وابسته است. تجربه نشان داده است که بسیاری از برنامه‌های فرهنگی، پس از مدتی به دلیل محدودیت منابع یا تغییر اولویت‌ها به فراموشی سپرده می‌شوند. اگر هدف، تحقق عدالت فرهنگی است، این مسیر باید به سایر حوزه‌ها نیز گسترش یابد؛ از تئاتر و کتاب گرفته تا موزه‌ها و برنامه‌های هنری در مناطق کمتر برخوردار.

از سوی دیگر، این طرح می‌تواند فرصتی برای سینمای ایران نیز باشد. حضور مخاطبانی از اقشار مختلف جامعه در سالن‌های سینما یا اکران‌های سیار، به معنای گسترش دایره مخاطبان و تقویت پیوند میان سینما و جامعه است. سینمایی که تنها برای گروهی محدود تولید شود، به تدریج از مسائل واقعی جامعه فاصله خواهد گرفت.

شاید مهم‌ترین نکته این تفاهم‌نامه، یادآوری یک اصل ساده باشد؛ اینکه فرهنگ و هنر نباید به کالایی لوکس تبدیل شوند. همان‌گونه که جامعه نسبت به آموزش و سلامت مسئولیت دارد، دسترسی به فرهنگ نیز بخشی از حقوق شهروندی است. بلیت رایگان سینما و اکران سیار، اگرچه به تنهایی قادر به حل همه مسائل نیستند، اما می‌توانند آغاز مسیری باشند که در آن، عدالت فرهنگی نه یک شعار، بلکه یک واقعیت ملموس برای همه اقشار جامعه باشد.