طناز افشارفتوحی – مراسم گرامیداشت روز سینما شامگاه پنجشنبه ۲۶ شهریور در موزه سینما برگزار شد؛ شبی که با یاد قربانیان جنگ و حوادث تلخ اخیر آغاز شد و تصویری از گستره جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی سینمای ایران ارائه داد. حضور چهره‌هایی چون همایون اسعدیان، محمدمهدی عسگرپور، رائد فریدزاده، هارون یشایایی، جمال ساداتیان، امیر اسفندیاری، حبیب اسماعیلی، فرهاد توحیدی، حمید جبلی، ابوالحسن داودی، ایرج طهماسب، علیرضا خمسه و سینماگران و مدیران، بر اهمیت این گردهمایی افزوده بود.

منصور ضابطیان اجرای مراسم را بر عهده داشت و در آغاز، با اشاره به شرایط دشوار سال گذشته، یاد قربانیان جنگ و ناآرامی‌ها را گرامی داشت. او گفت: شعار امسال مراسم «سینمای ایران روایتگر فرداست» است؛ شعاری که بر امکان روایت آینده‌ای تأکید دارد که هنوز فرا نرسیده است. سپس تصاویری از اجرای پرویز پرستویی در مراسم یادبود شهدای میناب، مقابل خانه هنرمندان پخش شد.

در میان سخنان مطرح‌شده، حرف‌های همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، از بخش‌های مهم مراسم بود. او سخنان خود را با یاد قربانیان جنگ و حوادث تلخ سال گذشته آغاز کرد و با اشاره به کشته‌شدن غیرنظامیان و کودکان و همچنین حوادث دی‌ماه، از زخمی گفت که هنوز ترمیم نشده است. اسعدیان هشدار داد که اگر این زخم التیام پیدا نکند، می‌تواند به بغض تبدیل شود و پیامدهای جدی‌تری داشته باشد.

اسعدیان سال جاری را برای اهالی سینما، به‌ویژه از منظر معیشت، دشوار توصیف کرد و میان سینمای تجاری و بخش‌های اجتماعی و دغدغه‌مند تفاوت گذاشت. او بر اهمیت سینمای اجتماعی و سیاسی تأکید کرد و خواستار توجه بیشتر به سینمایی شد که بتواند جامعه و مسائل روز را روایت کند. او در سخنانش همچنین از مازیار میری یاد کرد و برای این سینماگر آرزوی سلامتی داشت.

در ادامه، محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت‌رئیسه خانه سینما، درباره وضعیت امروز سینمای ایران، از تغییر «زیست‌بوم سینما» گفت. او معتقد است در سال‌های اخیر ارتباط میان سینما و مخاطب از مسیر اصلی خود فاصله گرفته و مداخلات مختلف، این زیست‌بوم را تغییر داده‌اند. به گفته عسگرپور، در شرایط کنونی بخش تجاری سینما امکان بیشتری برای حضور دارد، در حالی که بسیاری از آثار مهم تاریخ سینمای ایران حتی فرصت اکران پیدا نمی‌کنند. او بر ضرورت جسارت بیشتر برای ساخت و حمایت از آثار متفاوت تأکید کرد. عسگرپور همچنین در سخنان خود از کمبود توجه و بودجه فرهنگی و دغدغه معیشت سینماگران گفت و تأکید کرد اگر سینما امکان حیات طبیعی خود را پیدا کند، می‌تواند زیست‌بوم سالم‌تری داشته باشد.

در ادامه، ضابطیان درباره گستره جغرافیایی و فرهنگی سینمای ایران صحبت کرد و با اشاره به حضور شهرها، روستاها، فرهنگ‌ها و آداب مختلف در آثار سینمایی، تأکید کرد که سینمای ایران نمی‌تواند تنها به تهران و زندگی پایتخت‌نشینان محدود باشد. او همچنین از تنوع زبان‌ها و گویش‌های ایرانی گفت و تأکید کرد که «ایران رنگارنگ» در موسیقی، کلام و لهجه‌های مختلف نیز شنیده خواهد شد. در همین بخش، تصاویری از آثاری که موضوع یا لوکیشن آنها به نقاط مختلف ایران و فرهنگ‌های گوناگون این سرزمین اختصاص داشت، نمایش داده شد. سپس مارال فرجاد متنی به زبان ترکی آذری اجرا کرد و پس از آن موسیقی فیلم «دوئل» همزمان با نمایش تصاویری از جنگ اخیر و مزار کودکان میناب اجرا شد.

بخش ویژه‌ای از مراسم به سیستان و بلوچستان اختصاص داشت. محمدرضا هدایتی درباره گویش زابلی، ریشه‌های تاریخی آن و اهمیت حفظ زبان‌ها و گویش‌های محلی سخن گفت و بر مسئولیت سینما در روایت دردهای سرزمین و معرفی ایران به جهان تأکید کرد. پس از آن، تیزری از فیلم‌های مرتبط با سیستان و بلوچستان پخش شد و گروه موسیقی این منطقه اجرای زنده داشت. گفت‌وگوی تلفنی طنز ضابطیان با جناب‌خان و پخش تیزری با محوریت او، فضای مراسم را تغییر داد.

در بخش دیگری، ناصر تقوایی و جایگاه او در سینمای ایران گرامی داشته شد. حبیب رضایی متنی در یاد این فیلمساز خواند و پس از آن تصاویری از تقوایی و آثارش به نمایش درآمد. سیروس کهوری‌نژاد نیز با اشاره به تجربه زیسته خود در جنوب، بر ضرورت توجه بیشتر سینمای آینده به این منطقه تأکید کرد و گفت جنوب باید با خودِ جنوب روایت شود. او همچنین از نقش نقد سازنده در کمک به سینما سخن گفت.

ضابطیان سپس خاطره سفرش به میناب و آیین «هک‌لیلی» را روایت کرد و از کودکان این منطقه گفت؛ کودکانی که بعدها در حوادث جنگی جان باختند. در ادامه، خانواده یکی از قربانیان لامرد روی صحنه آمد و درباره حادثه‌ای که برای خانواده‌اش رخ داده بود سخن گفت. از این خانواده تقدیر شد و سفر زیارتی به مشهد نیز به آنان اهدا شد.

بخش مهمی از برنامه به کردستان اختصاص داشت. ضابطیان با اشاره به نقش سینما در شناساندن این جغرافیا، از کوروش سلیمانی دعوت کرد روی صحنه بیاید. سلیمانی با اشاره به تأثیر سینماگران نسل‌های گذشته بر شکل‌گیری نگاه و فرهنگ نسل خود، از سینمایی سخن گفت که می‌تواند دوباره نماد اندیشه، زیبایی و هنر باشد. او متنی را به زبان سورانی خواند و با یاد کیومرث پوراحمد، بر ایرانی بودن سینمای روایتگر فردا تأکید کرد. سلیمانی همچنین آرزو کرد سینمای آینده یادآور شجاعت زنان و مردان کرد باشد و پاسدار هوا، زمین و آب بماند. پس از سخنان او، کلیپی درباره سینمای کردستان پخش شد و موسیقی کردی اجرا شد.

در ادامه، یاد اکبر عبدی در این مراسم مورد توجه قرار گرفت. ضابطیان با اشاره به ماندگاری این بازیگر در حافظه سینمای ایران، ایرج طهماسب و حمید جبلی را به صحنه دعوت کرد. قرار بود خانواده عبدی نیز برای دریافت لوح و هدیه حاضر شوند، اما به دلیل کسالت همسر اکبر عبدی امکان حضورشان فراهم نشد.

در پایان، فرهاد توحیدی متنی ادبی را به زبان گیلکی خواند و بر اهمیت «سینمای روایتگر فردا» و توجه به توسعه و آینده ایران تأکید کرد. مراسم در طول این شب، میان یادآوری چهره‌های ماندگار، روایت جغرافیاهای مختلف ایران، موسیقی و طرح دغدغه‌های صنفی و اجتماعی سینما در رفت‌وآمد بود؛ از اسعدیان که از زخم‌های اجتماعی و وضعیت معیشتی گفت تا عسگرپور که از تغییر زیست‌بوم سینما و ضرورت بازگشت آن به مسیر طبیعی سخن گفت.

این برنامه در نهایت با قدردانی از عوامل برگزاری و هنرمندان همراه شد و بدون آنکه فضای مراسم به یک جشن صرفاً تشریفاتی محدود شود، تلاش کرد تصویری چندوجهی از سینمای ایران ارائه دهد؛ سینمایی که در آن خاطره، جغرافیا، زبان، موسیقی، دغدغه اجتماعی و آینده در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. در پایان نیز قطعه «کندو» با خوانندگی نیما رئیسی اجرا شد و مراسم گرامیداشت روز سینما با موسیقی به پایان رسید.