مهسان فراست در گفتوگو با صبا:
«بیدار» در فیلمنامه و شخصیتپردازی شکست میخورد
مهسان فراست معتقد است «بیدار» با وجود پرداختن به مسئله زنستیزی و برخورداری از ظرفیتهای بصری قابلقبول، در پرداخت عمیق مضمون، خلق شخصیتهای باورپذیر و ارائه پایانبندی تأثیرگذار ناکام مانده است.

سروین دهقان – فیلم سینمایی «بیدار» به کارگردانی حسین دوماری، با وجود انتخاب سوژهای اجتماعی و بهرهگیری از بازیگران شناختهشده، با نقدهای متفاوتی از سوی منتقدان روبهرو شده است. مهسان فراست، رضا صائمی و محمد جلیلوند در گفتوگو با روزنامه صبا، از ضعف شخصیتپردازی و فیلمنامه، غلبه معما بر مضمون اجتماعی، ناکامی در خلق تعلیق و غافلگیری و همچنین نقاط قوت و ضعف بازی بازیگران گفتهاند؛ نقدهایی که در مجموع این پرسش را مطرح میکند که آیا «بیدار» توانسته ظرفیتهای سوژه خود را به یک درام سینمایی موفق تبدیل کند؟
مهسان فراست معتقد است فیلم «بیدار» با وجود پرداختن به مسئله مهم اجتماعی زنستیزی و برخورداری از ظرفیتهای بصری قابلقبول، در پرداخت عمیق مضمون، خلق شخصیتهای باورپذیر و ارائه پایانبندی تأثیرگذار ناکام مانده و نتوانسته موفقیت تجربههای قبلی دوماری را تکرار کند.
«بیدار» از نظر فیلمنامه، شخصیتپردازی و کارگردانی چه ویژگیهایی دارد و این عناصر تا چه اندازه در شکلگیری روایت و فضای کلی فیلم موفق عمل کردهاند؟
به اعتقاد من، مهمترین ضعف «بیدار» به فیلمنامه آن بازمیگردد؛ فیلمنامهای که از نظر طراحی موقعیتها و پیشبرد روایت، فاقد پیچیدگی و غافلگیری لازم است. مخاطب در بسیاری از لحظات میتواند اتفاقات بعدی را حدس بزند و همین مسئله از ظرفیت تعلیق داستان میکاهد. در کنار این ضعف، شخصیتپردازی نیز بهشدت آسیبپذیر است. شخصیتها به اندازه کافی پرداخت نشدهاند و نمیتوانند روابطی باورپذیر ایجاد کنند یا در شکلگیری اتمسفر موردنظر فیلم نقش مؤثری داشته باشند. این کاستیها در کارگردانی نیز نمود پیدا میکنند. دوماری در تجربههایی مانند فیلمنامهنویسی «شنای پروانه» و نویسندگی و کارگردانی «یادگار جنوب»، توانایی بیشتری در طراحی موقعیتهای دراماتیک و پرداخت روابط شخصیتها نشان داده بود؛ اما در «بیدار» نتوانسته همان کیفیت را تکرار کند. میزانسنهای نهچندان مؤثر و انتخابهای ناموفق کارگردانی نیز به ضعفهای متن افزودهاند و در نهایت بر ریتم و انسجام اثر تأثیر گذاشتهاند. به همین دلیل، فیلم با وجود برخورداری از سوژهای اجتماعی و ظرفیت ایجاد تعلیق، در خلق جهانی باورپذیر و درگیرکننده ناکام میماند.
«فیلم «بیدار» با انتخاب موضوع زنستیزی، به یکی از مسائل مهم اجتماعی میپردازد. این مضمون تا چه اندازه در ساختار روایی و شخصیتپردازی فیلم بازتاب پیدا کرده است؟
به نظر من، فیلم در پرداخت مضمون زنستیزی نتوانسته به عمق و ظرافت لازم برسد. مسئله اصلی این است که روایت بیش از اندازه بر وجه قربانی بودن شخصیت زن متمرکز میشود و فرصت چندانی برای شناخت ابعاد مختلف شخصیت، شرایط اجتماعی و مناسباتی که او را در چنین موقعیتی قرار دادهاند، فراهم نمیکند. در واقع، فیلم بهجای آنکه سازوکارهای زنستیزی و تأثیر آن بر زندگی و انتخابهای زنان را بررسی کند، بیشتر بر نمایش موقعیت آسیبپذیر شخصیت زن تکیه دارد. این شیوه پرداخت باعث میشود شخصیت از هویت و کنشگری مستقل فاصله بگیرد و در جایگاه قربانی باقی بماند. به همین دلیل، مضمون اجتماعی فیلم نیز از ظرفیت تحلیلی و تأثیرگذاری لازم برخوردار نمیشود.
شیوه کارگردانی حسین دوماری تا چه اندازه توانسته به انسجام روایت و حفظ ریتم فیلم کمک کند؟
به اعتقاد من، کارگردانی نیز نتوانسته به انسجام روایت کمک کند. فیلم در پیشبرد داستان با مشکل مواجه است و از نظر ریتم، در بخشهای مختلف دچار کندی میشود. میزانسنها نیز اغلب از پویایی و تأثیرگذاری لازم برخوردار نیستند و نمیتوانند به جذابیت بصری و پیشبرد درام کمک کنند. در مجموع، انتخابهای کارگردانی نهتنها ضعفهای فیلمنامه را جبران نمیکنند، بلکه باعث شدهاند مخاطب در همراهی با روایت و شخصیتها با دشواری مواجه شود.
یکی از بخشهای قابل توجه هر فیلم، کیفیت فیلمبرداری و فضاسازی بصری آن است. «بیدار» در این زمینه چه عملکردی دارد؟
فیلمبرداری را میتوان یکی از نقاط قوت «بیدار» دانست. فیلم در ثبت مناظر و قاببندی صحنههای بیرونی عملکرد قابل قبولی دارد و از نظر زیبایی بصری در برخی لحظات موفق است. بااینحال، این کیفیت در بخشهایی که به تحرک و پویایی دوربین نیاز دارند، کمتر دیده میشود. به همین دلیل، با وجود قابهای چشمنواز، فیلمبرداری در همه لحظات نتوانسته به پیشبرد روایت و تقویت فضای دراماتیک اثر کمک کند.
انتخاب بازیگران و کیفیت اجرای نقشها را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا بازیها توانستهاند به باورپذیری شخصیتها کمک کنند؟
در مجموع، انتخاب بازیگران را نمیتوان یکدست ارزیابی کرد. درباره آناهیتا افشار، فارغ از حاشیههایی که در فضای مجازی پیرامون او شکل گرفته، معتقدم انتخاب مناسبی برای این فیلم بوده است. در مقابل، شهاب حسینی نتوانسته شخصیت خود را با تمام ظرفیتهایش به تصویر بکشد. البته به نظرم آنچه در اجرای او کمتر به چشم میآید، بیش از آنکه به توانایی بازیگریاش مربوط باشد، از محدودیتهای شخصیتپردازی و چگونگی شکلگیری نقش در فیلمنامه ناشی میشود. و من معتقد هستم شخصیت به اندازهای که باید، ظرفیت بروز تواناییهای بازیگری حسینی را پیدا نکرده است. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از مخاطبان با انتظار تماشای بازی او به سینما میآیند و طبیعتاً توقع بیشتری از حضورش دارند. محمدرضا فروتن اما درک مناسبتری از نقش خود داشته و توانسته ارتباط قابلقبولتری با شخصیت برقرار کند.
به نظر شما عنوان «بیدار» تا چه اندازه با مضمون فیلم و روند پیشرفت داستان، بهویژه اتفاقات پایانی آن، ارتباط دارد؟
به نظرم انتخاب عنوان «بیدار» با توجه به روند داستان و گرهگشایی پایانی آن، انتخاب مناسبی است. بهویژه اینکه با مشخص شدن هویت قاتل در پایان فیلم، عنوان نیز معنای روشنتری پیدا میکند و با فضای معمایی و کلیت روایت ارتباط خوبی برقرار میکند.
پایانبندی فیلم و نحوه گرهگشایی از معمای داستان تا چه اندازه توانستهاند غافلگیری و تأثیرگذاری لازم را ایجاد کنند؟
به نظر من، فیلمنامه در پرداخت پایانبندی تا حدی شتابزده عمل میکند. فیلمساز در مرحله نهایی روایت و معرفی ضمنی قاتل، بیش از اندازه بر غافلگیری متمرکز میشود و فرصت کافی برای پرداخت منطقی و جزئیات گره نهایی در نظر نمیگیرد. در نتیجه، بهجای آنکه مخاطب با یک گرهگشایی حسابشده و تأثیرگذار روبهرو شود، با غافلگیری نسبتاً سطحی مواجه میشود؛ پایانی که نمیتواند رضایت و تأثیر عاطفی مورد انتظار را در تماشاگر ایجاد کند.
در نهایت، «بیدار» را در مسیر فیلمسازی حسین دوماری و در مقایسه با تجربههای قبلی او چگونه ارزیابی میکنید؟
به اعتقاد من، «بیدار» را نمیتوان فیلم موفق و قابل دفاعی در کارنامه حسین دوماری دانست. ضعف فیلمنامه و شخصیتپردازی، مشکلات ریتم و انسجام روایت و همچنین پایانبندی نهچندان موفق، در کنار یکدیگر مانع از شکلگیری اثری تأثیرگذار شدهاند. البته فیلم در بخشهایی از فیلمبرداری و فضاسازی بصری عملکرد قابل قبولی دارد و برخی انتخابهای بازیگری نیز مناسب است، اما این امتیازها در برابر ضعفهای اساسی ساختار روایی فیلم قرار میگیرند و نمیتوانند آنها را جبران کنند. در مجموع، «بیدار» با وجود برخورداری از سوژهای اجتماعی و ظرفیتهای بالقوه دراماتیک، نتوانسته انتظارات را برآورده کند.




