مریم عظیمی– نمایش «وودوو» به نویسندگی و کارگردانی میثم مظفری که در سالن اصلی تالار مولوی روی صحنه می‌رود، ۲۸ شهریور به پایان می‌رسد. در این نمایش که سرگشتگی یک انسانِ تحت تسلط را در مواجهه با زندگی و ارتباط با دیگران به نمایش درمی‌آورد بازیگرانی مانند آرش رستم بگی و غزاله نیّرکه در آثار پیشین میثم مظفری به نام «زاغ» و «ژیمناستیک تکه پاره‌ها» ایفای نقش کرده بودند، حضور دارند و دیگر بازیگران این اثر، محمد رستمی، هژا محمودیان و مسعود محمدی و پویا رجبی اولین همکاری خود را تجربه می‌کنند. در ادامه گپ‌وگفت خبرنگار صبا با سازنده ماسک این نمایش را می‌خوانید.

همکاری شما در خصوص طراحی و ساخت ماسک‌ها با آقای مظفری، چگونه پیش رفت؟

در ابتدا نوع نمایش و موضوع کار از ایشان دریافت شد تا با توجه به متن و سبک اجرایی، طرح اولیه ماسک‌ها شکل گیرد. پس از دریافت توضیحات و جزئیات از کارگردان، من طرح اولیه ماسک را روی کاغذ طراحی کردم و سپس ماکت آن را با گِل یا خمیر مجسمه‌سازی ساختم. عکس ماکت برای کارگردان ارسال ‌شد و ایشان نظر خود را بیان کردند و این فرآیند تا رسیدن به نتیجه نهایی تکرار شد. خوشبختانه به علت وجود اپ‌های ارتباطی حضور فیزیکی کارگردان در تمام مراحل لازم نبود و بازخورد به صورت تصویری و مرحله به مرحله دریافت می‌شد. در نهایت، پس از توافق کلی بر روی شکل و فرم ماسک، جزئیات نهایی اجرا ‌شد.

محدودیت‌هایی که ماسک ایجاد می‌کند نیز در همین روند رفع می‌شود؟

بله، محدودیت‌های هر ماسک بر اساس نقش بازیگر مشخص می‌شد. برای مثال، باید بررسی می‌کردیم که آیا بازیگری که قرار است از ماسک استفاده کند دیالوگ دارد یا نه تا تصمیم بگیریم که دهن ماسک بسته باشد یا اینکه اساسا بهتر است از نیم ماسک استفاده شود و … تا این امر به اجرای نقش آسیبی نرساند.این روند طراحی دقیق و مرحله‌ای امکان می‌دهد تا ماسک‌ها به بهترین شکل ممکن با شخصیت‌ها و سبک اجرایی نمایش هماهنگ شوند و در عین حال با نیازهای بازیگر نیز سازگار باشند.

ماسک‌های نهایی که در این نمایش می‌بینیم از چه متریالی ساخته شده‌اند؟

این ماسک‌ها از متریال پارچه و چسب ساخته شده‌اند و بسیار مقاوم هستند. این ترکیب به گونه‌ای است که ماسک‌ها در برابر پرتاب یا فشارهای معمول آسیب نمی‌بینند. در صورتی که فشار زیادی به ماسک وارد شود، ممکن است کمی تغییر حالت دهد، اما این تغییرات قابل ترمیم است و می‌توان ماسک را دوباره به حالت اولیه بازگرداند. البته با رعایت اصول نگهداری، ماسک‌ها می‌توانند برای ۶۰ تا ۱۰۰ اجرای متوالی بدون مشکل استفاده شوند. برای این منظور، باید ماسک‌ها پس از هر اجرا، روی ماکت‌های یونولیتی منظم و مرتب نگهداری می‌شوند تا برای اجرای بعدی آماده باشند.

چرا در سال‌های اخیر، استفاده از ماسک در نمایش‌ها افزایش یافته است؟ در دهه‌های گذشته، این ابزار بیشتر در تئاتر عروسکی مورد استفاده بود، اما اکنون در سبک‌های دیگر نمایشی نیز مشاهده می‌شود.

دلیل این روند علاوه بر تنوع سبک‌های تئاتری، اثر عمیق و جذابیت خاصی است که ماسک بر مخاطب می‌گذارد. استفاده به‌جا و به موقع از ماسک، همراه با نورپردازی، دکور و موسیقی مناسب، باعث می‌شود هدف نمایشی بهتر به مخاطب منتقل شود و تأثیرگذاری نمایش افزایش یابد. در بسیاری از تئاترهای جهان، به ندرت نمایشی را می‌توان یافت که از ماسک استفاده نکرده باشد. ماسک‌ها به ویژه در حرکت‌های گروهی و موزون، اثر قابل توجهی بر درک مخاطب دارند و می‌توانند جذابیت بصری و نمایشی را به شدت افزایش دهند. حتی در نمایش‌های رئالیستی، کارگردانانی که به اهمیت ماسک پی برده‌اند، در بخش‌های رویا و خواب یا بخش‌هایی که بنا بر سبک اجرایی اجازه استفاده از ماسک را به آنها می‌دهد، از آن بهره می‌برند تا اثرگذاری صحنه بر مخاطب تقویت شود.

ورود شما به دنیا طراحی و ساخت ماسک به چه صورت بوده است؟

من افتخار می‌کنم که شاگرد خانم دکتر مهین میهن بودم. ایشان استاد من بودند و دوره‌های گریم و واحدهای ساخت ماسک را به ما آموزش دادند. من از همان ابتدا نقش برجسته و کارهای حجمی علاقه‌مند بودم و بیش از سی سال است که در این عرصه فعالیت می‌کنم. از همان ابتدا که جذب ساخت ماسک شدم، سعی کرده‌ام در این حوزه تجربه اندوزی و تجربیات به دست آمده را یادداشت ‌کنم تا در آینده بتوانم آن‌ها را به دانشجویان منتقل کنم.

با توجه به هزینه‌ها به نظر می‌آید که در ساخت ماسک‌ها با محدودیت‌هایی روبرو هستید؟

بله شخصا با توجه به محدودیت متریال در ایران، همواره سعی کرده‌ام از مواد ساده و در دسترس استفاده کنم و از مواد پیچیده بهره نبرم. اگرچه در کشورهای دیگر متریال‌ها و ابزارهای پیشرفته‌تری وجود دارد که روند ساخت ماسک را بسیار سریع و آسان می‌کند، اما در ایران این مواد یا در دسترس نیستند و یا هزینه بالایی دارند که استفاده از آن‌ها برای تولید تئاتری مقرون به صرفه نیست. بنابراین، من تمرکز خود را بر استفاده از مواد ساده و کم‌هزینه گذاشته‌ام تا ماسک‌ها با حداقل هزینه ساخته شوند و کار امکان اجرا داشته باشد. در این مسیر، تلاش کردم روش‌هایی پیدا کنم که با حداقل امکانات، بهترین نتیجه حاصل شود.