زهرا طاهریان – سریال «محکوم» به کارگردانی سیامک مردانه، تازه‌ترین درام شبکه نمایش خانگی است که با ترکیب بازیگرانی چون ساره بیات، پژمان جمشیدی، کوروش تهامی و مهران غفوریان قصه‌ای از تقابل عشق مادری با مسئولیت‌های اجتماعی را روایت می‌کند. در میز نقد این هفته «صبا»، منتقد سینما، جبار آذین، با مرور بازی‌ها، شخصیت‌پردازی، کارگردانی و فضاسازی، به ارزیابی نقاط قوت و ضعف این مجموعه پرداخته است و در کنار تحلیل لایه‌های تراژیک داستان، درباره تابوشکنی‌های فرهنگی و بازنمایی مسائل حقوقی و اجتماعی آن نیز دیدگاه‌های متفاوتی ارائه داده است که در ادامه می‌خوانید.

نظر شما درباره ساختار و پرداخت داستان سریال «محکوم» چیست؟ آیا ترکیب ژانرهای خانوادگی، اجتماعی، پلیسی، معمایی و دادگاهی در این اثر موفق بوده است؟

«محکوم» یک درام خانوادگی، اجتماعی، معمایی، پلیسی و دادگاهی و نخستین ساخته سیامک مردانه بعد از چند سال فعالیت در مقام دستیارکارگردانی هنرمندانی مانند علی شاه‌حاتمی و محمدحسین مهدویان است. سریالی که با رخدادهای خانوادگی آغاز می‌شود و در ادامه وارد فضاهای معمایی، پلیسی و جنایی می‌شود. نسرین با بازی ساره بیات، دادیار دادگستری است و بعد از چند سال از فوت همسرش، با داشتن یک فرزند پسر متعصب و غیرتی، بنا دارد با ازدواج با مردی که از ازدواج پیشین خود یک دختر دارد، زندگی تازه‌ای آغاز کند، اما با مخالفت شدید پسرش روبه‌رو می‌شود و چالش انتخاب میان فرزند و یا تشکیل زندگی جدید، او را آشفته می‌کند. تا این جای داستان سریال، موضوع و مضمون آن تکراری است و در دهه‌های گذشته فیلم‌ها و سریال‌های مختلف با پرداخت‌های متفاوت آن را به تماشا نشسته‌ایم، ولی مرگ مشکوک دختر خواهان نسرین و اتهام مرگ او به پسر نسرین و باز شدن پای عاشق قدیمی نسرین، «محکوم» را از دایره کلیشه و تکرار خارج کرده و مسائل تازه‌ای را مطرح می‌کند و سریال را اثری معمایی و جنایی و در همین امتداد دادگاهی می‌کند. «محکوم» به عنوان کار اول مردانه، از نظر کارگردانی جمع و جور است و فیلمنامه آن که نوشته مهران مهدویان است نیز به نسبت خوب است. بازی‌های متفاوت بازیگران نقش‌های اصلی آن نیز قابل تأمل است و در کل، سریالی دیدنی است. اما؛ «محکوم» چند مشکل اساسی دارد که مهم‌ترین آن تعریف و روایت و پرداخت داستان متنوع سریال در قالب ژانرهای مختلف خانوادگی، اجتماعی، پلیسی، معمایی و دادگاهی است که هرکدام ویژگی‌ها و مؤلفه‌های خاص خود را دارند و باید به صورت استاندارد، کامل و هدفمند مورد توجه قرار گیرند. از همین رو، پرداخت داستان این سریال در قالب این گونه‌های هنری و تصویری کامل نیست و نگاه سطحی به آن‌ها صورت گرفته و عمدتاً از کنار ژانرهای مختلف عبور شده است. گرچه این سطحی‌نگری به ژانرها کاستی بزرگ «محکوم» است، اما به پرداخت و انتقال مفاهیم و مضامین سریال به مخاطبان لطمه جدی نزده است.

به نظر شما «محکوم» در مقام یک سریال پلتفرمی، چه تفاوت‌هایی با تولیدات مشابه در تلویزیون دارد؟

این سریال از نظر ساختار و محتوا تفاوت عمده‌ای با دیگر تولیدات رایج شبکه خانگی ندارد، اما به دلیل نوع پرداخت، دیالوگ‌ها، برخوردها و ماجراها که معمولاً جای آن‌ها در سریال‌های تلویزیونی به علت ممیزی تنگ است، تفاوت ایجاد می‌کند و فضای به نسبت بازتر شبکه خانگی در مقایسه با تلویزیون، این امکان را در اختیار «محکوم» و شبکه خانگی قرار داده تا کمی راحت‌تر حرف‌های خود را بازگو کنند. افزون بر این، کیفیت و ساختار هنری «محکوم» از بسیاری از سریال‌های تلویزیونی بالاتر است.

ساختار اپیزودیک و پرونده‌محور «محکوم» تا چه اندازه توانسته مخاطب را در فضای نمایش خانگی با خود همراه کند؟

کشش‌ها و کشمکش‌های دراماتیک فیلمنامه گرچه پررنگ نیستند، اما در کنار تصویرسازی مناسب، مضمون سریال و فضاهای متنوع «محکوم»، در جلب توجه مخاطب به توفیق رسیده‌اند و ساختار اپیزودیک به این موفقیت کمک کرده است.

شخصیت‌پردازی‌ها در این سریال را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا فکر می‌کنید مخاطب می‌تواند با کاراکترها همذات‌پنداری کند؟

مشکل عمده دیگر «محکوم»، کم‌کاری در پردازش شخصیت‌ها است و اغلب آن‌ها به جز کاراکترهای نسرین و مهیار، در میان تیپ و اغراق سرگردان مانده‌اند. چنین درامی با این محتوا و شخصیت‌ها برای ایجاد همدلی و همراهی مخاطب با آدم‌های اثر به پرداخت کامل‌تر نیاز داشته است. شخصیت‌ها در انتقال ماجراها و حوادث یک اثر هنری و تصویری نقش بنیادین دارند، اما در «محکوم» به‌طور کامل پرداخت نشده‌اند.

بازی‌های این سریال در چه سطحی قرار دارند؟ کدام بازیگر بیش از دیگران توانسته نقش خود را ماندگار کند؟

کارگردان «محکوم» در حد توانایی خود کوشیده از بازیگران نام‌آشنای سریال، بازی‌های خوبی بگیرد، اما به جز بازی تماشایی ساره بیات و بازی‌های خوب اسماعیل محرابی و کوروش تهامی، بازی دیگر بازیگران قوی نیست و پژمان جمشیدی و مهران غفوریان در مقام بازیگر، جلوه‌ای ندارند. تنها شخصیت ماندگار در اذهان مخاطب «محکوم»، نسرین با بازی ساره بیات است.

کارگردانی و فضاسازی «محکوم» را نسبت به استانداردهای تولیدات پلتفرمی چطور می‌بینید؟

«محکوم» به عنوان یک سریال مخاطب‌پسند، به دلیل داشتن ساختار هنری و محتوایی قابل توجه و تلاش کارگردان در تصویرسازی‌های مناسب و به نسبت جذاب، استانداردهای متداول در سریال‌سازی شبکه خانگی را رعایت کرده و از این منظر، بالاتر از سطح آثار متوسط این شبکه و بالاتر از سریال‌های معمولی تلویزیون قرار می‌گیرد.

به نظر شما طراحی صحنه و میزانسن‌ها توانسته فضای حقوقی-جنایی سریال را واقعی جلوه دهد؟

فضاسازی‌ها، طراحی صحنه و همچنین میزانسن‌های دوربین و بازی‌ها در کل در خدمت انتقال مفاهیم سریال قرار داشته و به ایجاد ارتباط احساسی مخاطب با شخصیت‌ها و وقایع سریال کمک کرده‌اند.

«محکوم» به موضوعات حقوقی و اجتماعی می‌پردازد؛ تا چه حد این پرداخت‌ها واقعی و تاثیرگذار بوده است؟

توجه به مسائل حقوقی و اجتماعی در این سریال در حد لزوم داستان بوده و سعی شده با استفاده از مشاوران حقوقی و قضایی به این مهم پرداخته شود؛ این پرداخت‌ها دور از واقعیت نیستند و در چارچوب داستان سریال و رساندن پیام‌های اجتماعی آن، تأثیرگذار بوده‌اند.