مریم عظیمی– در چهل‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، سه فیلم‌ساز با جهان‌بینی متفاوت اما دغدغه‌ای مشترک از انسان و زیست اجتماعی او سخن گفته‌اند. شیوا غلامیان در «پایان این جهان» از خطر بی‌توجهی و فراموشی مهربانی می‌گوید، مجید عیدان در «پلاک ۱۳۵۱» نخل‌های سوخته جنوب را نماد احیای امید می‌داند، و مهرداد جلالی در «انار» پیوند عشق، ایمان و استمرار زندگی را در قالب رابطه‌ای خانوادگی به تصویر می‌کشد. گفت‌وگوی خبرنگار «صبا» با این سه کارگردان، تصویری روشن از چگونگی شکل‌گیری آثارشان و چالش‌های فیلم‌سازی در ایران امروز ارائه می‌دهد.

فیلم کوتاه داستانی «انار» پس از حضور موفق بین‌المللی در جشنواره‌های متعدد، جای خود را میان آثار راه یافته به چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران باز کرده و حضور پررنگی را رقم زده است. این فیلم، رابطه یک مادربزرگ و نوه را طی ماجرایی که زندگی هر دوی آنها را تحت تاثیر قرار داده، روایت می‌کند.

از ایده فیلم «انار» و پرورش آن در فیلمنامه بگویید؟

فیلم کوتاه «انار» از یک خاطره شخصی من با پدرم شکل گرفت. زمانی در شهر اصفهان، پدرم در حال آماده‌سازی یک باغ بود، من چندین نهال انار از گلخانه خریدم و برایش بردم. اما پدرم از جای دیگری چند شاخه انار که به نظر خشک می‌آمدند، آورده بود. من با اطمینان گفتم: بابا، این‌ها نمی‌گیرند، این‌ها خشک هستند، بهتر است همان نهال‌هایی را که من خریده‌ام بکاریم. اما او گفت «هم این  و هم آن را می‌کاریم ، تا ببینیم کدام رشد می‌کند.» اتفاق جالب این بود که بعدها، تمام شاخه‌هایی که پدرم آورده بود، رشد کردند و از آن‌هایی که من کاشته بودم، فقط یکی دو تا گرفت. همین موضوع باعث شد ایده‌ای در ذهنم شکل بگیرد و حدود دو سال پیش، داستان مادری به ذهنم رسیدم که یک نهال انار خشک به فرزندش می‌دهد و می‌گوید «وقتی این نهال انار داد، من برمی‌گردم.» این ایده پایه شکل‌گیری فیلمنامه و در نهایت ساخت فیلم شد.

آیا فرم کار رئالیستی است؟

فیلم «انار» در یک قالب نمی‌گنجد که بتوان گفت در ژانر درام است یا حتی یک درام خاص، بلکه این فیلم ترکیبی از چند ژانر است؛ هم می‌توان آن را شاعرانه دانست، هم یک درام اجتماعی و هم برای کودک. اما در نهایت، قالب اصلی آن، درام محسوب می‌شود.

در زمینه بازیگران این فیلم بگویید.

فیلم «انار» داستان یک مادربزرگ و نوه‌اش است. من برای نقش مادربزرگ تصمیم داشتم از بازیگری شناخته ‌شده استفاده کنم که از لحاظ بازیگری مطمئن باشم. به همین دلیل نخستین کسی که با او صحبت کردم، خانم مریم بوبانی بود. اما ایشان گفتند تمایل ندارند بخش‌های داخلی خانه را با حجاب بازی کنند. من نیز به دلیل شرایط تهیه‌کننده و فضای کاری، ترجیح دادم فعلاً فیلم بدون حجاب نسازم. بنابراین با چند بازیگر دیگر نیز مذاکره کردم، اما در نهایت، پس از بررسی‌های مالی و محتوایی، دوباره به خانم بوبانی بازگشتم. بنابراین تصمیم گرفتیم بخش‌های داخلی را حذف کنیم و فیلم کاملاً در فضای خارجی فیلم‌برداری شود، که ایشان نیز پذیرفتند. دیگر بازیگران حرفه‌ای فیلم نیز خانم بیتا عزیز و آقای مازیار سیدی بودند که هر دو  از بازیگران مطرح تئاتر و سینما  هستند. بازیگر کودک فیلم کیاشاه تنگستانی پور نیز هرچند نخستین تجربه حرفه‌ای خود را پشت سر می‌گذاشت، اما بازی بسیار خوبی ارائه داد که بعدتر در سریال وحشی ساخته آقای هومن سیدی، نقش کودک را بازی کرد.

آیا در مورد شفافیت جشنواره و روند انتخاب فیلم‌ها، راضی بودید؟

فیلم تاکنون موفقیت‌های بین‌المللی خوبی کسب کرده و در جشنواره‌های معتبری همچون جشنواره دالاس، جشنواره جیفونی ایتالیا و… حضور داشته و علاوه بر این، در دو بخش ملی و بین‌الملل نیز حضور دارد و با توجه به موفقیت‌های بین‌المللی آن، انتظار دارم در بخش بین‌الملل نیز به خوبی دیده شود و امیدوارم از سوی جشنواره برای اسکار معرفی شود. اما جالب این است که من این فیلمنامه را مدتی پیش به انجمن ارائه دادم تا برای آن بودجه تعیین شود، اما انجمن گفت که اگر برخی قسمت‌ها تغییر نکند، نمی‌توانیم برای آن بودجه‌ای اختصاص دهیم. من نپذیرفتم، چرا که اصل درام روی همان مسئله شکل گرفته بود بنابراین فیلم را، با بودجه شخصی و تهیه‌کننده شخصی تولید کردیم. جدای از این پس از تولید، فیلم را برای باکس فیلم کوتاه «هنر و تجربه» و پروانه نمایش به وزارت فرهنگ ارائه دادم. اما هنر و تجربه با بخشی که خانم بوبانی روسری خود را بخاطر حشره‌ای برمی‌دارد و تکان می‌دهد مشکل داشتند و خواستند تا پیش از فرستادن فیلم به وزارت فرهنگ حذفش کنم. من نیز همین کار را انجام دادم اما زمانی که فیلم را برای جشنواره فیلم کوتاه تهران بدون هیچ سانسور و ممیزی فرستادم، هم در بخش ملی و هم در بخش بین‌الملل پذیرفته شد. اینکه پذیرای فیلم بودند باعث شد که اکنون احساس بسیار خوبی داشته باشم و می‌توانم بگویم که فیلم به لحاظ محتوایی به‌صورت شفاف مورد بررسی قرار گرفته بخصوص که این فیلم پیشتر توسط افراد حرفه‌ای دیده و در واقع پسندیده شده است. به نظر می‌آید که تصمیم گرفته شده مجالی نیز به اینگونه فیلم‌ها داده شود. نکته جالب این است که چند سال قبل، خود انجمن با محتوای فیلم مشکل داشت و احتمالاً در فرم نیز ایراداتی به آن وارد می‌دانست، اما اکنون همان انجمن فیلم را پذیرفته و فیلم قطعاً پروانه نمایش برای جشنواره دریافت کرده است و من از این موضوع بسیار راضی هستم و  قصد دارم فیلم را دوباره به وزارت فرهنگ ارائه دهم و در صورت امکان، بخش حذف ‌شده را بازگردانم.