مریم عظیمی – فیلم مستند سینمایی «زیبا، لذیذ، مبتذل» به کارگردانی امیررضا جوادی و تهیه‌کنندگی فاطمه وکیل در قالب گفت‌وگو با متخصصان حوزه‌های مختلف از جمله موسیقی، فلسفه، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و علوم اعصاب شکل گرفته ‌است. این مستند با دست‌مایه قرار دادن ماجرای حضور گسترده مردم در تشییع پیکر مرتضی پاشایی خواننده پاپ و موضع‌گیری یوسف اباذری (استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران) نسبت به آن، می‌کوشد ابعاد پرسش از امکان ارزش‌گذاری آثار هنر موسیقی را عمق و گسترش دهد. در این مستند بررسی عوامل اثرگذار بر داوری آثار هنری از طریق طرح آراء موافق و مخالف و از منظر حوزه‌های مختلفی همچون فلسفۀ هنر، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و روان‌شناسی انجام می‌شود. فیلم می‌کوشد ضمن ترغیب مخاطب به واکاوی بیشتر، نشان دهد که برای عمق بخشیدن به مسأله داوری میان آثار مختلف، تأمل در باب کدام ابعاد و مولفه‌ها می‌تواند راهگشا باشد. در ادامه مصاحبه خبرنگار روزنامه صبا با کارگردان این اثر را می‌خوانید.

اساساً مستندسازی را از کجا آغاز کردید و چه شد که به‌عنوان اولین پروژه، چنین موضوعی را انتخاب کردید؟

«زیبا، لذیذ، مبتذل» نخستین پروژه‌ی مستند ما است. در واقع ما با توجه به رشته تحصیلی‌مان یعنی فلسفه، دغدغه‌هایی داشتیم که احساس ‌کردیم می‌توانیم در مدیوم مستند به‌صورت ملموس‌تر، عینی‌تر و آبجکتیو آن‌ها را دنبال کنیم و بیش از پیش با مخاطب، به‌ویژه مخاطب سینما، در میان بگذاریم.

ارتباط این مستند با کتاب «متافیزیک از منظر ویتگنشتاین» که پیش‌تر نوشته‌اید، چیست؟

من دغدغه‌ای در باب نسبیت‌گرایی داشتم و در آن کتاب نیز یک بخش، به نسبیت‌گرایی اختصاص داده شده بود. از آنجایی که می‌توان این مبحث را در حوزه‌های مختلفی مانند معرفت‌شناسی، اخلاق و زیبایی‌شناسی پیگیری کرد ما نیز در اینجا آن را در حوزه‌ی زیبایی‌شناسی، به ‌ویژه در حوزه‌ی موسیقی، دنبال کردیم و به آن پرداختیم. علاوه بر این، بحث شکاف میان واقعیت و ارزش نیز یکی دیگر از مسائل مهم فلسفی به شمار می‌آید که به نوعی در این مستند به آن پرداخته شده است.

در زمینه‌ی انتخاب افرادی که باید با آن‌ها مصاحبه می‌شد، چه فاکتورهایی بیشتر مدنظر شما بود؟

راستش اگر بدون تعارف بگویم، بیش از همه، بزرگی و جایگاه آن‌ها و این‌که بتوانند به لحاظ نظری درباره‌ی موسیقی صحبت کنند، اهمیت داشت. یعنی جایگاه و تخصص‌شان و اینکه در این حوزه صاحب‌نظر باشند و بتوانند مسائل را تبیین کرده و درباره‌اش صحبت کنند.

با توجه به این که این اولین تجربه‌ی مستندسازی شماست و رشته‌ی تحصیلی‌تان سینما نبوده، با چه چالش‌هایی روبه‌رو شدید؟ آیا دنیای مستند همان‌گونه بود که تصور می‌کردید یا تازگی‌ها و شگفتی‌های دیگری هم برای شما داشت؟

در مجموع، دنیای مستند جذابیت‌های زیادی برای من داشت، اما در عین حال نکاتی هم وجود داشت که تا حدی محدودیت ایجاد می‌کرد. با این حال، خوشحالم که وارد این حوزه شدم و این فیلم را ساختم و از نتیجه‌ی کار راضی هستم هرچند که مستندسازی کار دشواری است و پیش‌بردن آن عزم راسخی می‌طلبد. به‌عنوان مثال، دسترسی به بسیاری از مهمانانی که با آن‌ها صحبت کردم، واقعاً دشوار بود و نیاز به اصرار، پافشاری و کم نیاوردن داشت تا در نهایت اثر بتواند به یک فیلم جذاب و قابل استفاده تبدیل شود.

انتخاب تدوینگران کار به چه صورت بود؟

من از قبل با آقای فکور آشنایی داشتم و دوستی‌مان به پیش از همکاری برای این اثر باز می‌گردد. زمانی که قرار شد تدوینگر کار را انتخاب کنم، با چند نفر از تدوینگران مختلف صحبت کردم، اما احساس کردم آقای فکور بیش از دیگران آن چیزی را که من می‌خواهم درک می‌کند و به نسبت دیگر تدوین‌گرانی که با آن‌ها گفتگو کرده بودیم، زبان مشترک و درک بیشتری از یکدیگر داشتیم.

فارغ از اینکه خودم نیز از مستند بسیار لذت بردم، احساس کردم مخاطبان نیز همین حس‌وحال را داشتند و تشویق‌های پایان برنامه هم نشان دهنده همین امر بود. اما پس از اکران افتتاحیه تا این لحظه چه بازخوردهایی گرفته‌اید و آیا استقبال از این مستند رضایت‌بخش بوده است؟

راستش من خیلی در جریان فروش نیستم و اطلاعات مربوط به فروش را در واقع مجموعه‌ی «هنر و تجربه» باید در اختیار ما قرار دهد. با این حال، در حدی که در اینستاگرام و فضاهای مشابه تبلیغ کرده‌ایم و بازخورد گرفته‌ایم، خدا را شکر خوب بوده است. یعنی تا این لحظه موردی یا مثلاً نقد بسیار جدی یا مخالفت خاصی نسبت به کار مطرح نشده است. البته منظورم از نقد، نقد تخصصی نیست، بلکه بیشتر مخالفت یا واکنش منفی مدنظرم است که چنین چیزی هنوز اتفاق نیفتاده است. با این حال، برای ما بسیار مغتنم است که منتقدان فیلم را ببینند، نظرشان را بیان کنند و ما بتوانیم از آن استفاده کنیم. از سویی از آنجا که کاملا مستقل هستیم و به هیچ‌جا وصل نیستیم، مسئله‌ی تبلیغات برایمان بسیار دشوار است؛ یعنی هم هزینه‌بر است و هم برد تبلیغاتی ما بسیار محدود است و متأسفانه حتی مانند دیگر فیلم‌های موجود نیز نتوانستیم آن‌گونه که می‌خواهیم تبلیغ انجام دهیم. به همین خاطر، این موضوع یکی از نقاط ضعف کار به شمار می‌آید که احساس می‌کنم می‌شد بیشتر روی آن کار کرد.