پگاه زارعی – فیلم سینمایی «مارون»، تازه‌ترین اثر امیراحمد انصاری، بعد از تجربه کارگردانی آثاری همچون «هاری» و «خون‌مردگی» است و مانند فیلم‌های پیشین او، بازتابی از دغدغه‌های اجتماعی و شخصیت‌محور این فیلمساز را ارائه می‌دهد. «مارون» روایتگر بخشی از زندگی شهید هدایت‌الله طیب، معروف به چمران جنوب، از ایل بختیاری است و تمرکز اصلی آن بر مقطع تحصیل او در دانشگاه فلوریدای آمریکا و فعالیت‌هایش تا زمان شهادت است. فیلمنامه این اثر، که توسط مهدی صاحبی نوشته و تهیه شده، به‌طور همزمان به موضوعات اجتماعی، سیاست، مافیای غذا و چالش‌های انسانی و اخلاقی قهرمان داستان می‌پردازد و سعی دارد واقعیت زندگی او را با زبانی تازه و قابل‌درک برای مخاطب نسل جدید روایت کند. در «مارون»، بازیگرانی چون جمشید هاشم‌پور، امیرحسین فتحی، محمدرضا فتحی، ملیکا مبارکشینا و سازیه مشه اردیل حضور دارند و ترکیب بازیگران ایرانی و بین‌المللی، تنوع بصری و فرهنگی خاصی به اثر بخشیده است. توجه ویژه به نورپردازی، رنگ‌بندی و بازسازی تاریخی فضا، به ویژه برای صحنه‌های آمریکا و دانشگاه فلوریدا، از دیگر ویژگی‌های متمایز فیلم است. به‌بهانه نمایش این فیلم در جشنواره فجر، با کارگردان و مدیر فیلمبرداری اثر، گفت‌وگو کرده‌ایم تا از ایده‌ها، چالش‌ها و رویکردهای خلاقانه پشت دوربین پرده برداریم.

در ابتدا خلاصه‌ای از داستان فیلم «مارون» بفرمایید و بگویید این فیلم دقیقاً چه مقطعی از زندگی شهید هدایت‌الله طیب را روایت می‌کند؟

فیلم «مارون» روایت یک مقطع مشخص از زندگی شهید هدایت‌الله طیبه است؛ شخصیتی که بسیاری او را با عنوان «چمران جنوب» می‌شناسند. شهید طیبه از جمله افرادی بود که در اواسط دهه ۵۰، به‌عنوان دانشجوی بورسیه به ایالات متحده آمریکا اعزام شد و در دانشگاه ایالتی فلوریدا در رشته مهندسی کشاورزی تحصیل کرد. فیلم، بخشی از فعالیت‌ها، زیست فکری و اجتماعی ایشان در آمریکا را روایت می‌کند و این مسیر، نهایتاً به شهادت ایشان منتهی می‌شود. ما تلاش کردیم به جای مرور کلی زندگی، روی یک برهه حساس، کمتر دیده‌شده و به‌شدت دراماتیک تمرکز کنیم.

درباره انتخاب بازیگران توضیح بدهید. به‌ویژه حضور دو برادر فتحی که محمدرضا فتحی ، سال‌ها در آمریکا زندگی کرده است، انتخاب جالبی به نظر می‌رسد.

از همان ابتدا می‌دانستیم که بخش عمده‌ای از فیلم به زبان انگلیسی خواهد بود. حدود ۶۰ دقیقه از فیلم کاملاً انگلیسی‌زبان است. بنابراین برای ما بسیار مهم بود که بازیگرانی انتخاب کنیم که نه‌تنها بازیگر خوبی باشند، بلکه تسلط واقعی به زبان انگلیسی داشته باشند. محمدرضا فتحی حدود ۹ سال در شیکاگو زندگی کرده و در فیلم نقش یک جوان آمریکایی-لاتین به نام «خوان» را بازی می‌کند. او باید انگلیسی را با لهجه لاتین صحبت می‌کرد که خوشبختانه این کار را بسیار دقیق و باورپذیر انجام داد. امیرحسین فتحی هم علاوه بر تسلط زبانی، از نظر فیزیک و شمایل، ویژگی‌های یک قهرمان را داشت و توانست نقش شهید را به‌درستی ایفا کند.

از نظر ظاهری، امیرحسین فتحی چقدر به شهید طیب شباهت داشت؟

اگر بخواهیم خیلی سخت‌گیرانه نگاه کنیم، شاید نتوان گفت شباهت صددرصد وجود داشت، اما برای ما مهم‌تر از شباهت فیزیکی صرف، شمایل قهرمانانه و باورپذیری در قاب بود. به نظرم امیرحسین این ویژگی را داشت و توانست شخصیت را برای مخاطب قابل‌قبول کند.

درباره بازیگران زن فیلم هم توضیح بدهید. این‌طور که به نظر می‌رسد، از بازیگر زن ایرانی استفاده نکرده‌اید.

بله، کاملاً درست است. دو بازیگر زن اصلی ما بازیگران غیرایرانی هستند. ما از بازیگر زن ایرانی استفاده نکردیم. حتی هنرورهایی که در فیلم حضور دارند، همگی اروپایی، ارمنی، آفریقایی یا از ملیت‌های دیگر هستند. این تصمیم کاملاً آگاهانه و در راستای حفظ باورپذیری فضای آمریکا در سال ۱۹۷۹ گرفته شد.

فیلم فضایی بین‌المللی دارد و بخشی از آن در آمریکا و ترکیه روایت می‌شود. فیلمبرداری در خارج از کشور چگونه انجام شد؟

نکته مهم این بود که ما فقط قرار نبود خارج از ایران فیلمبرداری کنیم، بلکه باید آمریکای سال ۱۹۷۹ را بازسازی می‌کردیم؛ و این کار بسیار دشواری بود. در عمل، بخش اعظم فیلم در داخل ایران و در لوکیشن‌هایی که خودمان طراحی و ساخته بودیم فیلمبرداری شد. تنها چند پلان گذری در خارج از کشور گرفته شد. به‌نوعی می‌توان گفت تقریباً تمام فیلم در ایران ساخته شده، اما با طراحی صحنه و کارگردانی‌ای که مخاطب باور کند در آمریکا قرار دارد.

از نظر کارگردانی، چه تمهیداتی برای ایجاد این فضا در نظر گرفتید؟

من تلاش کردم فضای فیلم حال‌وهوایی جاسوسی، معمایی و حتی فشن‌محور داشته باشد. با داوود محمدی، مدیر فیلمبرداری، نقاشی‌ها و عکس‌های مرجع آن دوره را بررسی کردیم و سعی کردیم در رنگ، نور و میزانسن به آن فضا نزدیک شویم. امیدوارم در نهایت به نتیجه مطلوب رسیده باشیم.

درباره فیلمنامه و همکاری با نویسندگان اثر بفرمایید.

فیلمنامه توسط سید محمد حسینی نوشته شد و در ادامه مهدی ساعدی که تهیه‌کننده کار هم هستند، به فرآیند نگارش اضافه شدند. آنچه برای من بسیار جذاب بود، پرداختن به موضوعی کمتر شنیده‌شده بود؛ قصه‌ای که به مافیای غذا، غلات و مناسبات اقتصادی جهانی می‌پردازد. این وجه از داستان برای من بسیار تازه و جذاب بود و باعث شد به همکاری ترغیب شوم.

به نظر می‌رسد فیلم از نظر فرم و محتوا با آثار رایج دفاع مقدس تفاوت دارد.

کاملاً همین‌طور است. اساساً قرار نبود فیلم شبیه آن چیزی باشد که مخاطب از سینمای دفاع مقدس در ذهن دارد. خوشبختانه بسیاری از کسانی که فیلم را دیده‌اند، همین تفاوت را مطرح کرده‌اند. این دقیقاً هدف ما بوده است.

درباره جلوه‌های ویژه بصری فیلم توضیح بدهید.

در بخش جلوه‌های ویژه، بهنام خاکساری که از پیشکسوتان این حوزه هستند، حضور داشتند و من افتخار همکاری با ایشان را داشتم. جلوه‌های ویژه میدانی هم توسط ایمان کریمیان انجام شد. به نظرم ترکیب این دو باعث شد کیفیت فنی کار در سطح خوبی قرار بگیرد.

فضای پشت صحنه و روند تولید چطور بود؟

مثل هر پروژه‌ای، سختی‌ها و چالش‌های خودش را داشت، اما چیزی که این پروژه را خاص می‌کرد، همدلی گروه بود. ما واقعاً مثل یک خانواده کنار هم زندگی کردیم؛ از پیش‌تولید تا پایان فیلمبرداری. همه بچه‌ها با دل و جان کار کردند، طوری که انگار هرکدامشان کارگردان یا تهیه‌کننده فیلم هستند.

بخش زیادی از فیلم به زبان انگلیسی است. فکر می‌کنید این موضوع چه تأثیری در جشنواره فجر و ارتباط با مخاطب دارد؟

وقتی داریم آمریکا را روایت می‌کنیم، طبیعتاً باید به زبان انگلیسی باشد. این انتخاب از ابتدا آگاهانه بود. ممکن است برخی مخاطبان با زیرنویس مشکل داشته باشند، اما واقعیت این است که نسل جدید با زیرنویس بزرگ شده است. من شخصاً دوبله با لهجه‌های اغراق‌شده را دوست ندارم، چون مخاطب را از فیلم دور می‌کند. فکر می‌کنم زبان اصلی، فیلم را واقعی‌تر و جذاب‌تر می‌کند.

آیا تلاش ویژه‌ای برای جذب مخاطب نسل Z داشته‌اید؟

بله، کاملاً. تلاش ما این بود که معیارهای سینمای حرفه‌ای، حتی سینمای هالیوود، تا حد امکان رعایت شود. از طراحی لباس گرفته تا گریم، ریتم، انتخاب بازیگر و جذابیت‌های بصری. خانم زهره رحمانی طراح لباس، زحمت فوق‌العاده‌ای کشیدند. تمام لباس‌ها دوخته شد. مثلاً اگر ۱۰۰ دانشجو در دانشگاه فلوریدا داشتیم، برای روزهای مختلف ۳۰۰ دست لباس دوخته شد، چون امکان تهیه لباس‌های سال ۱۹۷۹ وجود نداشت.

تحقیق درباره شخصیت شهید طیبه چگونه انجام شد؟

در مرحله نگارش، اعتماد اصلی من به نویسندگان بود، اما در طول فیلمبرداری با چند نفر از همرزمان شهید صحبت کردیم و تلاش کردیم خصایل اخلاقی و روحیات ایشان را تا حد امکان رعایت کنیم.

با توجه به شرایط امسال، چرا تصمیم گرفتید فیلم را به جشنواره فجر ارائه دهید؟

اولاً فیلم محصول بنیاد روایت فتح و انجمن سینمای دفاع مقدس است. ثانیاً من جشنواره فجر را خانه خودم می‌دانم. جشنواره متعلق به ما سینماگران است. اگر قرار است حرفی زده شود، چه جایی بهتر از این تریبون؟ ما جدا از مردم نیستیم؛ خود مردم هستیم. اگر شرایط سخت است، برای همه ماست. من معتقدم هنرمند باید بماند، کار خوب بسازد و صدای مردم باشد.

اگر نکته پایانی دارید، بفرمایید.

امیدوارم کشورمان به سمت صلح و آرامش برود، حال مردم خوب باشد، چون وقتی حال مردم خوب باشد، حال سینما هم خوب خواهد بود. امیدوارم همه بتوانیم کنار هم با آرامش زندگی کنیم.