ناصر ارباب – فیلم سینمایی «حاشیه» در آستانه نخستین نمایش خود در چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، به یکی از ملتهب‌ترین مسائل اجتماعی امروز ایران می‌پردازد؛ حاشیه‌نشینی، نه فقط به‌عنوان یک موقعیت جغرافیایی، بلکه به‌مثابه سرنوشت ناخواسته انسان‌هایی که با یک ضربه اقتصادی، از طبقه متوسط به حاشیه شهر رانده می‌شوند. پدیده‌ای که در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری به معضلی جدی در شهرهای بزرگ ایران بدل شده و دیگر محدود به قشرهای فرودست نیست. محمد علیزاده‌فرد در نخستین تجربه فیلم بلند خود، «حاشیه»، تلاش کرده این واقعیت اجتماعی را در قالب روایتی معمایی-پلیسی روایت کند؛ فیلمی که حاصل تجربه زیسته، دغدغه اجتماعی و نگاه سینمایی فیلمسازی است که پیش‌تر با فیلم کوتاه «شریف» موفق به دریافت سیمرغ جشنواره فیلم فجر شده بود و قرار است برای اولین‌بار در بخش سینمای رسانه جشنواره امسال به نمایش درآید. خبرنگار روزنامه صبا به همین بهانه با یوسف منصوری، تهیه‌کننده فیلم «حاشیه» گفت‌وگو کرده است که در ادامه می‌خوانید.

یوسف منصوری، تهیه‌کننده فیلم حاشیه، در گفت‌وگویی مفصل از دلایل شکل‌گیری این پروژه، چالش‌های فیلمنامه تا تولید، مدیریت پروژه در شرایط ناپایدار اقتصادی، انتخاب بازیگران برخلاف کلیشه‌های ذهنی مخاطب، همکاری با کارگردان جوان و نگاهش به جشنواره فیلم فجر می‌گوید؛ مسیری که به باور او اگر بر پایه تحقیق و صبوری باشد، نه‌تنها ریسک نیست، بلکه فرصتی جدی برای آینده سینماست.

چه عاملی باعث شد از همان ابتدا به این پروژه علاقه‌مند شوید؟

برای من اصلی‌ترین مسئله پیام فیلم بود؛ حرفی که فیلم می‌خواست بزند. به نظرم مضمون فیلمنامه کاملاً قابل تحمل و قابل دفاع بود و از آن موضوع‌هایی محسوب می‌شد که وقتی آدم فیلمنامه را می‌خواند، ترغیب می‌شود برای این مضمون وقت و انرژی بگذارد و وارد فرآیند تولید شود. این انگیزه اولیه برای من بسیار مهم بود.

 فرآیند تولید حاشیه چه چالش‌هایی داشت؟

به‌هرحال هر پروژه‌ای در تمام مراحلش چالش‌های خودش را دارد. از همان مرحله فیلمنامه که باید به نمره و استاندارد قابل قبول برسد تا بتواند وارد پیش‌تولید شود، تا مرحله پیش‌تولید که باید گروه و کست مناسبی کنار هم جمع شوند. در مرحله تولید هم، طبق برنامه‌ریزی‌ها و استانداردهای موجود، پروژه باید به‌درستی کنترل شود. شرایط کار به خاطر خود داستان و همچنین لوکیشن‌هایی که نیاز داشتیم، ما را مجبور می‌کرد از قبل یک‌سری تمهیدات بچینیم تا فرآیند تولید دچار مشکل نشود. خوشبختانه با لطف خدا و کمک بچه‌هایی که درگیر کار بودند، پروژه به‌خوبی و دقیقاً طبق همان برنامه‌ای که از ابتدا تصورش را می‌کردیم به پایان رسید.

 درباره هماهنگی میان گروه‌های مختلف تخصصی در پروژه توضیح دهید.

هر گروهی رویکردهای تخصصی خودش را دارد. ما برای انجام فعالیت‌ها جلسات مختلفی برگزار می‌کنیم؛ هم جلسات تک‌به‌تک با گروه‌ها و هم جلسات جمعی.ایده‌ها مطرح می‌شود، درباره‌شان گفت‌وگو می‌کنیم و در نهایت به یک جمع‌بندی می‌رسیم. اینکه چه عواملی بیشترین تأثیر را داشته‌اند، هر گروه در حوزه تخصصی خودش نظراتی دارد که حتماً باید شنیده شود، درباره‌اش گفت‌وگو شود و بعد از جمع‌بندی، در مرحله اجرا مورد استفاده قرار بگیرد.

 مدیریت بودجه در شرایط اقتصادی امروز چطور انجام شد؟

در بحث مدیریت بودجه، سینما یکی از ارکانش صنعت است و همیشه باید با توجه به اقتصاد درباره آن تصمیم گرفت. وقتی وارد برنامه‌ریزی و تولید می‌شوید و ناگهان با نوسانات شدید اقتصادی روبه‌رو می‌شوید، طبیعتاً تولید دچار چالش می‌شود. اینکه قیمت ارز در بازه کوتاهی با عددهای متفاوتی مواجه می‌شود، شما را مجبور می‌کند هر روز خودتان را نسبت به این شرایط به‌روز کنید. این مسئله فقط مختص سینما نیست و تمام کسب‌وکارها با آن درگیر هستند.

انتخاب بازیگران فیلم چطور شکل گرفت؟

در مورد انتخاب بازیگران، جلسات گروهی و همفکری برگزار می‌شود و گزینه‌های مختلف از جهات گوناگون بررسی می‌شوند. یکی از ایده‌های این پروژه، انتخاب هادی کاظمی برای نقش اصلی و جدی فیلم بود؛ در حالی که بخش زیادی از مخاطبان، او را با نقش‌های کمدی به یاد می‌آورند.با توجه به شناختی که از توانایی‌های او داشتیم و ویژگی‌هایی که شخصیت محسن نیاز داشت، نگرانی زیادی وجود نداشت. با این حال، این انتخاب به‌هرحال یک ریسک محسوب می‌شود و نیاز به بررسی و اعتماد دارد.

 همکاری با کارگردانان کار اولی یا جوان را چطور ارزیابی می‌کنید؟

کار اولی یا چندمی بودن لزوماً ملاک اصلی نیست. هر فرد ویژگی‌ها و روحیات خاص خودش را دارد و باید متناسب با آن تصمیم گرفت. اما معمولاً نیروهای جوان انگیزه بالاتری دارند و همین انگیزه به آن‌ها کمک می‌کند برای کار بجنگند.در کنار این، طبیعی است که تجربه پیشکسوتان را هنوز همراه نداشته باشند و همین موضوع نیازمند صبوری تیم و دقت بیشتر در پیش‌تولید است تا در مرحله تولید دچار مشکل نشویم.

 این مسیر را ریسک می‌دانید یا فرصت؟

اگر کارگردان جوان به‌درستی انتخاب شود، مسیر رشد او بررسی شده باشد و توانمندی‌هایش شناخته شده باشد، این همکاری اصلاً ریسک نیست بلکه یک فرصت است؛ فرصتی برای شکوفایی، معرفی استعدادهای تازه و استفاده از انرژی‌های جدید در تولید. ریسک واقعی زمانی شکل می‌گیرد که بدون تحقیق، بدون مطالعه و بدون بررسی، تصمیم‌های عجولانه گرفته شود. اگر این انتخاب‌ها با صبوری و مدیریت درست انجام شود، آسیب کمتری به پروژه می‌زند و در مجموع امتیازات مثبت آن بسیار بیشتر خواهد بود.

 از داوری جشنواره فیلم فجر چه انتظاری دارید؟

در مورد داوری جشنواره فیلم فجر، واقعیت این است که هیچ انتظار خاصی وجود ندارد. به دلیل اینکه در جایگاهی نیستم که از ساختار و سیاست‌های جشنواره اطلاع دقیقی داشته باشم، نظری هم درباره دلایل انتخاب‌ها نمی‌دهم. بزرگ‌ترین نقطه قوت جشنواره این است که برگزار می‌شود و فرصت دیده‌شدن آثار را فراهم می‌کند.

 ارزیابی کلی شما از جشنواره فیلم فجر امسال چیست؟

در مجموع، جشنواره فیلم فجر امروز از جوان‌ها حمایت می‌کند و این اتفاق بسیار ارزشمند است. احتمالاً این رقابت باعث می‌شود نام‌هایی مطرح شوند که در سال‌های آینده اثرگذاری بیشتری در سینمای ایران داشته باشند.