سروین دهقان – سومین نوبت اکران فیلم‌های کوتاه در قالب طرح «قرار» بار دیگر فرصتی فراهم کرده تا آثاری با جهان‌ها و رویکردهای متفاوت، در کنار یکدیگر به پرده سینما برسند؛ از روایت‌های شخصی و تجربه‌های فرمی گرفته تا داستان‌هایی که با زبانی فانتزی به مسائل جدی زندگی می‌پردازند. اما اهمیت این تجربه فقط به نمایش چند فیلم محدود نمی‌شود؛ مسئله اصلی، شکل‌گیری مسیری پیوسته برای اکران فیلم کوتاه و تبدیل آن به بخشی آشناتر از تجربه سینما رفتن مخاطبان است. در گفت‌وگو با بهرام ارک، رضا پردل و محسن اصدق‌پور، کارگردانان فیلم‌های حاضر در این دوره، از ایده‌های شکل‌گیری آثارشان، تجربه نمایش در طرح «قرار» و ضرورت تداوم چنین اکران‌هایی گفته‌ایم.

محسن اصدق‌پور، کارگردان فیلم کوتاه «زندگی برای همه» اکران فیلم‌های کوتاه در طرح «قرار» را تجربه‌ای دلگرم‌کننده برای فیلم‌سازان می‌داند و معتقد است تداوم این مسیر می‌تواند به آشنایی بیشتر مخاطبان با سینمای کوتاه منجر شود.

چه شد که به سراغ موضوعی مانند خودکشی و امکان پایان دادن اختیاری به زندگی رفتید؟

چندسال قبل بود که موضوع خودکشی و این پرسش برایم جذاب شد که چرا آدم‌ها تصمیم می‌گیرند به انتخاب خودشان به زندگی پایان بدهند. مدتی به این موضوع فکر می‌کردم و از خودم می‌پرسیدم چرا من، با وجود تمام مشکلاتی که ممکن است در زندگی داشته باشم، هیچ‌وقت به چنین تصمیمی فکر نمی‌کنم. به این نتیجه رسیدم که دلیلش وجود عزیزان و دوستانی است که مرا به این جهان متصل نگه می‌دارند.

ایده فیلم از همین‌جا شکل گرفت: جهانی را تصور کردم که در آن، اگر عزیزان و اعضای خانواده‌تان زنده باشند، اجازه ندارید به زندگی خودتان پایان بدهید. در چنین جهانی، حتی اگر برای خودکشی اقدام کنید، این امکان را نخواهید داشت. بعد از ساخت نخستین فیلم کوتاهم، دوباره به این ایده برگشتم. دوستی که فیلمنامه را با او نوشتیم نیز تجربه‌ای شخصی و ملموس از دست دادن یکی از دوستان صمیمی‌اش داشت و به همین دلیل، ایده برای او هم اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده بود. تصمیم گرفتیم با همکاری یکدیگر آن را به فیلمنامه تبدیل کنیم.

در فیلم شما، برای پایان دادن به زندگی باید از یک سازمان مجوز گرفت. چرا تصمیم گرفتید این موضوع تلخ و جدی را در قالب یک سازوکار اداری و بروکراتیک روایت کنید؟

راستش را بخواهید، نمی‌دانم این ایده دقیقاً از کجا به ذهنم رسید. بعضی ایده‌ها انگار ناگهان به سراغ آدم می‌آیند و شاید خود فیلم‌ساز هم نتواند منشأ دقیق آن‌ها را توضیح بدهد. به‌طور کلی، دوست دارم با تصور سازوکارهایی بازی کنم که در جهان واقعی وجود ندارند، اما در جهان فیلم می‌توانند به‌عنوان یک قاعده پذیرفته شوند. در فیلم اولم هم با چنین فضایی مواجه بودیم؛ داستان خیاطی که همراه گربه‌اش زندگی می‌کند و یک روز دو بسته دکمه به دستش می‌رسد: یکی دکمه‌های خوشبختی و دیگری دکمه‌های بدبختی. طبق دستورالعمل، باید اجازه بدهد گربه یکی از بسته‌ها را انتخاب کند و سرنوشت آدم‌ها بر اساس همان انتخاب رقم می‌خورد. این نوع سازوکارهای غیرواقعی برایم جذاب‌اند و در فیلم‌های اول و دومم سراغشان رفته‌ام. در «زندگی برای همه» هم با یک سازمان مواجهیم که ریشه‌ها و ماهیتش مشخص نیست. لزوماً قرار نیست دولتی باشد یا بدانیم دقیقاً به کجا وابسته است؛ آنچه اهمیت دارد، وجود یک سیستم بروکراتیک است که بر زندگی آدم‌ها تأثیر می‌گذارد. از نظر من، بخشی از ارزش زندگی به این برمی‌گردد که انسان امکان انتخاب دارد؛ حتی امکان اینکه به زندگی‌اش پایان بدهد. می‌خواستم این امکان را از آدم بگیرم و ببینم اگر فرد برای چنین تصمیمی هم ناچار به گرفتن مجوز و طی کردن مراحل اداری باشد، چه اتفاقی می‌افتد. پرسش اصلی فیلم از همین‌جا شکل گرفت.

به نظر شما اکران فیلم‌های کوتاه در قالب طرح «قرار» تا امروز چه تأثیری داشته است؟

به نظرم این طرح، دست‌کم از نظر روحی، روانی و انگیزشی، تجربه تأثیرگذاری است. فیلم «زندگی برای همه» همراه با دو فیلم کوتاه دیگر در باکس شماره سه طرح «قرار» اکران می‌شود و طبق برنامه‌ای که اعلام شده بود، این اکران تا پایان مهرماه ادامه دارد. مهم‌ترین نکته این است که فیلم کوتاه امکان بیشتری برای دیده شدن پیدا می‌کند و تماشای آن برای مخاطب به گزینه‌ای آشناتر تبدیل می‌شود. در حال حاضر، بسیاری از مخاطبان سینما عادت دارند برای دیدن فیلم بلند به سالن بروند و ممکن است فیلم کوتاه برایشان تجربه‌ای ناآشنا باشد. طرح «قرار» کمک می‌کند فیلم کوتاه هم به یکی از انتخاب‌های تماشاگران تبدیل شود. از سوی دیگر، این طرح فرصتی فراهم می‌کند تا فیلم‌سازان آثارشان را به مخاطبان بیشتری نشان دهند و بازخورد بگیرند. به همین دلیل، به نظرم نفس برگزاری چنین اکرانی ارزشمند است.

برای تداوم طرح «قرار» و مؤثرتر شدن آن چه پیشنهادی دارید؟

فکر می‌کنم بخشی از موضوع به مسائل مالی و امکان ادامه فعالیت مجموعه برگزارکننده برمی‌گردد. برای اینکه چنین طرحی بتواند به کارش ادامه بدهد، باید شرایطی فراهم شود که از نظر اقتصادی هم امکان‌پذیر باشد. شاید تخصیص بودجه یا حمایت نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا انجمن سینمای جوانان ایران بتواند در این مسیر کمک‌کننده باشد؛ هرچند درباره سازوکار دقیق آن پیشنهاد مشخصی ندارم. به نظرم مهم‌تر از هر چیز، این است که چنین مسیری فرصت پیدا کند تا تثبیت شود و ادامه پیدا کند. نمی‌توان انتظار داشت یک طرح در کوتاه‌مدت تغییر بزرگی ایجاد کند. اگر اکران‌ها به‌آرامی و پیوسته ادامه پیدا کنند، ممکن است طی پنج یا ۱۰ سال آینده تأثیر آن‌ها را بیشتر ببینیم. دوست دارم به نقطه‌ای برسیم که دیدن فیلم کوتاه برای مردم اتفاق عجیبی نباشد؛ مخاطبان بتوانند از فیلم‌های کوتاهی که در سال‌های اخیر دیده‌اند نام ببرند و تماشای این آثار بخشی از تجربه معمول سینما رفتنشان شود. به نظرم برای رسیدن به چنین وضعیتی، مهم‌ترین مسئله استمرار است.