امیر افشارفتوحی – چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران پنجشنبه ۳۰ مهرماه با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد؛ رویدادی که بار دیگر ظرفیت سینمای کوتاه ایران برای جذب مخاطب و گردهم‌آوردن فیلمسازان را به نمایش گذاشت. بااین‌حال، اختتامیه یک جشنواره نباید پایان ارزیابی آن باشد. اهمیت چنین رویدادی، علاوه بر کیفیت برگزاری و انتخاب آثار، به نقشی بستگی دارد که در ارتقای جایگاه سینمای کوتاه و گسترش ارتباط آن با مخاطبان ایفا می‌کند.

نظم اجرایی، استقبال تماشاگران و تنوع آثار ایرانی و خارجی از نقاط قوت این دوره بود. حضور مخاطبان در سالن‌ها نشان داد سینمای کوتاه می‌تواند از دایره علاقه‌مندان تخصصی فراتر برود؛ به شرط آنکه فرصت دیده‌شدن داشته باشد. بااین‌حال، استقبال از جشنواره به‌تنهایی نشانه موفقیت تمام اجزای آن نیست و همچنان باید درباره کیفیت آثار، شیوه داوری و نسبت جشنواره با مأموریت حرفه‌ای خود پرسید.

یکی از بحث‌های مطرح درباره نتایج این دوره، تفاوت میان انتخاب‌های هیئت داوران و ترجیحات مخاطبان است؛ جایی که توجه داوران به آثاری از فیلمسازان باتجربه‌تر، در کنار استقبال مردمی از فیلم‌هایی با کارگردانان جوان‌تر، پرسش‌هایی درباره نسبت جشنواره با مأموریت استعدادیابی ایجاد می‌کند. اما آیا می‌توان صرفاً بر اساس سن فیلمسازان درباره اعتبار انتخاب‌ها قضاوت کرد؟

جشنواره فیلم کوتاه تهران، در کنار نقش خود در شناسایی استعدادهای تازه، یک آوردگاه حرفه‌ای است. قرار نیست سن فیلمساز به‌خودی‌خود امتیاز یا نقطه‌ضعف او باشد و نه جوان‌بودن الزاماً نشانه استعداد بیشتر است و نه تجربه و سن بالاتر دلیلی برای کنارگذاشتن یک فیلم. آنچه باید در میدان رقابت تعیین‌کننده باشد، کیفیت اثر، خلاقیت و توانایی فیلمساز در استفاده از ظرفیت‌های سینمای کوتاه است. استعدادیابی نیز به معنای ایجاد امتیاز ویژه برای یک گروه سنی نیست؛ بلکه به معنای فراهم‌کردن امکان دیده‌شدن استعدادها در بستری حرفه‌ای و رقابتی است. تفاوت سلیقه داوران و تماشاگران هم لزوماً به معنای خطای یکی از دو طرف نیست؛ این تفاوت می‌تواند حاصل فاصله میان معیارهای تخصصی داوری و دریافت عمومی مخاطبان باشد.

در این میان، باید میان مأموریت جشنواره و وظایف انجمن سینمای جوانان ایران تمایز روشنی قائل شد. جشنواره، عرصه نمایش و رقابت آثار و فرصتی برای سنجش کیفیت و معرفی فیلمسازان است؛ اما آموزش پیش از تولید، پرورش استعدادها و حمایت از فیلمسازان در مسیر تولید و عرضه آثار، مأموریتی گسترده‌تر و مستمرتر می‌طلبد. انجمن سینمای جوانان می‌تواند این مسئولیت را پیش از ساخته‌شدن فیلم، با آموزش و آماده‌سازی فیلمسازان، و پس از تولید، با کمک به اکران، توزیع و معرفی آثار به جشنواره‌های معتبر دنبال کند. چنین تفکیکی نه از اهمیت جشنواره می‌کاهد و نه مسئولیت انجمن را محدود می‌کند؛ بلکه مرز وظایف را روشن‌تر و امکان ارزیابی عملکرد هرکدام را فراهم می‌سازد.

از همین منظر، شفافیت در فرایند انتخاب و داوری اهمیت ویژه‌ای دارد. هنگامی که یک نهاد در حوزه آموزش و تولید فعال است و هم‌زمان جشنواره‌ای رقابتی برگزار می‌کند، روشن‌بودن معیارها و سازوکارهای داوری می‌تواند اعتماد فیلمسازان و مخاطبان را تقویت کند. این ضرورت به معنای زیر سؤال بردن نتایج جشنواره نیست؛ برعکس، هرچه فرایندها شفاف‌تر باشند، اعتبار جوایز و اطمینان به استقلال رقابت نیز بیشتر خواهد شد.

در کنار این مسائل، ضعف فیلمنامه و تلاش برخی آثار برای فشردن داستان‌هایی با مختصات سینمای بلند در قالب فیلم کوتاه همچنان در این جشنواره نیز قابل تأمل است. موضوعی که باید همه فیلمسازان این عرصه بدانند که فیلم کوتاه نسخه کوچک‌شده سینمای بلند نیست؛ زبانی مستقل با منطق روایی و ظرفیت‌های خاص خود است و توجه به این ویژگی باید در ارزیابی آثار جدی گرفته شود.

در نهایت چهل‌وسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران با پایان روزهای برگزاری، به پایان مسئولیت خود در قبال سینمای کوتاه نرسیده است؛ چراکه ارزش چنین رویدادی، علاوه بر کیفیت برگزاری و اعتبار جوایز، به اثری بستگی دارد که بر مسیر فیلمسازان و آینده این سینما می‌گذارد. جشنواره باید میدان رقابت و کشف استعدادها باشد و انجمن سینمای جوانان پشتوانه‌ای برای پرورش و ادامه مسیر آن‌ها. تقویت این دو نقش مکمل، در کنار حفظ کیفیت آثار و شفافیت داوری، می‌تواند دستاوردهای این جشنواره را به نقطه اتکایی برای رشد و بالندگی سینمای کوتاه ایران تبدیل کند.