نیره رضایی مطلق – «فوتبال ۱۲۰» در بیش از یک دهه فعالیت، به یکی از برنامه‌های شناخته‌شده شبکه ورزش برای علاقه‌مندان فوتبال اروپا تبدیل شده است؛ برنامه‌ای که تلاش می‌کند فراتر از مرور نتایج و نمایش گل‌ها، به روایت اتفاقات، تحلیل رقابت‌ها و حاشیه‌های جذاب دنیای فوتبال بپردازد. در فصل جدید، بازگشت حمید محمدی به جایگاه اجرا، در کنار تلاش گروه برنامه‌ساز برای حفظ نقاط قوت و افزودن ایده‌های تازه، بار دیگر توجه مخاطبان قدیمی را به این مجله فوتبالی جلب کرده است. در گفت‌وگو با حمید محمدی، مجری برنامه، و پویا خسروی، تهیه‌کننده «فوتبال ۱۲۰»، درباره ویژگی‌های این فصل، جایگاه برنامه، تغییرات اجرا، استفاده از فناوری‌های نوین و ضرورت ارائه روایتی متفاوت از فوتبال اروپا صحبت کرده‌ایم.

حمید محمدی، مجری باسابقه تلویزیون که مخاطبان او را با صدای آرام و اجرای شمرده‌اش می‌شناسند، پس از چند فصل دوری دوباره به «فوتبال ۱۲۰» برگشته است؛ برنامه‌ای که به گفته او، فراتر از مرور نتایج مسابقات فوتبال اروپا می‌رود و تلاش می‌کند مخاطب را با پشت‌صحنه‌ها، جزئیات فنی و زوایای کمتر دیده‌شده این ورزش آشنا کند. محمدی در این گفت‌وگوی صمیمانه از بازگشت به برنامه، هویت «فوتبال ۱۲۰»، ویژگی‌های اجرای ورزشی و ضرورت ورود چهره‌های تازه به تلویزیون گفته است.

پس از چند سال دوباره به «فوتبال ۱۲۰» برگشتید. چه شد که پیشنهاد اجرای برنامه را پذیرفتید؟

بعد از چند سال دوری، شرایط برای بازگشت فراهم شد. من از شبکه سه به شبکه ورزش منتقل شدم و بعد از این جابه‌جایی، یکی از برنامه‌هایی که به من پیشنهاد شد، «فوتبال ۱۲۰» بود. با در نظر گرفتن عوامل مختلف، به این نتیجه رسیدم که دوباره به این برنامه برگردم. احساس کردم شرایط برای همکاری مهیاست و این بازگشت می‌تواند اتفاق خوبی باشد.

اجرای «فوتبال ۱۲۰» چه تفاوتی با دیگر برنامه‌های ورزشی دارد؟

به نظرم برای یک مجری ورزشی، چارچوب کلی اجرا در برنامه‌های مختلف چندان تفاوتی ندارد. برای مثال، اجرای برنامه‌ای در جام جهانی با اجرای یک برنامه ورزشی دیگر، از نظر اصول اجرا تفاوت بنیادینی ندارد. آنچه بیشتر تفاوت ایجاد می‌کند، بافت و محتوای برنامه است. «فوتبال ۱۲۰» تمرکز عمیق‌تر و مشخص‌تری بر لیگ‌های معتبر اروپایی دارد. همین موضوع باعث می‌شود مجری و عوامل برنامه در یک نقطه کانونی متمرکز باشند و محتوای تخصصی‌تری ارائه کنند. بنابراین، تفاوت اصلی را باید در موضوع و رویکرد برنامه جست‌وجو کرد، نه صرفاً در شیوه اجرای من.

با توجه به دسترسی گسترده مردم به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، برنامه‌ای مثل «فوتبال ۱۲۰» چه ضرورتی دارد؟ مخاطب امروز می‌تواند گل‌ها و خلاصه مسابقات را به‌راحتی ببیند.

دقیقاً همین موضوع باعث می‌شود برنامه‌هایی از جنس «فوتبال ۱۲۰» اهمیت بیشتری پیدا کنند. در گذشته، برنامه‌هایی داشتیم که اتفاقات هفته گذشته را مرور می‌کردند و صحنه‌های مهم مسابقات را به نمایش می‌گذاشتند. اما امروز مخاطب برای دیدن گل‌ها، نتایج و خلاصه بازی‌ها منتظر تلویزیون نمی‌ماند. اطلاعات به‌سرعت در فضای مجازی منتشر می‌شود و تقریباً همه می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. آنچه «فوتبال ۱۲۰» را از یک برنامه صرفاً خبری متمایز می‌کند، این است که علاوه بر اطلاع‌رسانی، به لایه‌های عمیق‌تر فوتبال هم می‌پردازد. این لایه‌ها گاهی جنبه آموزشی دارند، گاهی نگاه تطبیقی ایجاد می‌کنند و گاهی زوایایی را روشن می‌کنند که شاید مخاطب در جریان تماشای یک مسابقه به آن‌ها توجه نکند. ممکن است کسی مسابقه‌ای را ببیند و از آن لذت ببرد، اما فرصت نکند درباره جزئیات فنی، سیستم‌های بازی، شرایط چمن یا اتفاقات پشت‌صحنه فوتبال تحقیق کند. ما تلاش می‌کنیم این بخش‌ها را هم برای مخاطب روایت کنیم. به هر حال، فوتبال فقط آن چیزی نیست که در نود دقیقه مسابقه اتفاق می‌افتد؛ اتفاقات پیرامونی آن هم می‌تواند به همان اندازه جذاب باشد.

یعنی مخاطب علاوه بر تماشای فوتبال، با دنیای پشت‌صحنه آن هم آشنا می‌شود؟

بله، دقیقاً. یکی از ژانرهای جذاب برای مردم، شناخت پشت‌صحنه‌هاست. مثلاً وقتی فیلمی را می‌بینیم، ممکن است دوست داشته باشیم بدانیم آن فیلم چگونه ساخته شده، کارگردان چه تصمیم‌هایی گرفته یا چه اتفاقاتی در جریان تولید رخ داده است. محصول نهایی را دیده‌ایم و از آن لذت برده‌ایم، اما دانستن جزئیات پیرامونی می‌تواند این لذت را بیشتر کند. در فوتبال هم همین اتفاق می‌افتد. مخاطب مسابقه را می‌بیند، اما وقتی با جزئیات بیشتری درباره یک تیم، یک مربی، یک شیوه بازی یا اتفاقات مرتبط با آن آشنا می‌شود، نگاهش عمیق‌تر خواهد شد. وظیفه برنامه‌هایی مثل «فوتبال ۱۲۰» این است که درباره پدیده‌ای که مخاطب به آن علاقه دارد، اطلاعات بیشتری ارائه کنند و تجربه تماشای آن را غنی‌تر سازند.

شما در آغاز شکل‌گیری «فوتبال ۱۲۰» هم مجری برنامه بودید. آن روزها چه احساسی داشتید و امروز جایگاه برنامه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

وقتی «فوتبال ۱۲۰» شکل گرفت، در تلویزیون برنامه‌هایی درباره فوتبال وجود داشتند و برای فوتبال ایران هم برنامه‌ای مثل «نود» را داشتیم. اما به نظر می‌رسید در حوزه فوتبال اروپا خلأیی وجود دارد. جدول پخش شبکه سه هم امکان نمی‌داد برنامه‌ای گسترده و دو ساعته به‌صورت هفتگی به فوتبال اروپا اختصاص پیدا کند. با تأسیس شبکه ورزش و شکل‌گیری یک شبکه تخصصی ورزشی، این فرصت فراهم شد که چنین برنامه‌ای تولید شود. طرح «فوتبال ۱۲۰» ارائه شد و برنامه توانست مخاطبان خودش را پیدا کند. اگر بخواهم از نگاه یک مخاطب به آن نگاه کنم، احساس می‌کنم این برنامه همان حلقه گمشده‌ای بود که جای خالی‌اش را در میان برنامه‌های فوتبالی حس می‌کردم. نیاز به محتوایی وجود داشت که فراتر از نتایج و خلاصه مسابقات باشد و فوتبال اروپا را عمیق‌تر بررسی کند. برای خود من هم شروع برنامه تجربه‌ای بسیار خوشایند بود. به یاد دارم در نخستین قسمت گفتم این اولین شماره «فوتبال ۱۲۰» است و قرار است فوتبال اروپا را عمیق‌تر بررسی کنیم و به نیاز مخاطب پاسخ بدهیم. اینکه در شکل‌گیری یک برنامه تازه حضور داشته باشم و از ابتدا با مخاطب همراه شوم، برایم افتخار و خوشحالی زیادی داشت.

در این سال‌ها چند بار از برنامه فاصله گرفتید و دوباره به آن برگشتید. این تغییرات چگونه اتفاق افتاد؟

من در دو مقطع از برنامه فاصله گرفتم. در مقطع نخست، شرایط به شکلی بود که اجرای برنامه به محمدحسین میثاقی سپرده شد و من مدتی به‌صورت موقت اجرای آن را بر عهده گرفتم. این دوره موقت در نهایت سه فصل طول کشید و من سه فصل ابتدایی برنامه را اجرا کردم. بعد از تغییر شرایط و برداشته شدن برخی محدودیت‌ها، محمدحسین میثاقی اجرای برنامه را بر عهده گرفت و چند فصل در این جایگاه حضور داشت. پس از آن، با اتفاقات و تغییراتی که در برنامه رخ داد، دوباره برای ادامه همکاری دعوت شدم. اما با رفتن عادل فردوسی‌پور از برنامه و انتخاب تیم جدید، من هم همراه با تیم قبلی از «فوتبال ۱۲۰» جدا شدم. حالا پس از گذشت چند سال، شرایط برای بازگشت فراهم شده است و خوشحالم که دوباره در این برنامه حضور دارم.

«فوتبال ۱۲۰» در مقایسه با برنامه‌های تخصصی سایر رشته‌های ورزشی چه جایگاهی دارد؟

شبکه ورزش، شبکه‌ای تخصصی است و طبیعی است که برنامه‌های آن هم در کنار نگاه عمومی، رویکرد تخصصی داشته باشند. درباره فوتبال اروپا هم گستردگی مخاطبان این رشته باعث می‌شود برنامه‌های تخصصی آن با استقبال زیادی روبه‌رو شوند. البته این مسئله به معنای کم‌اهمیت بودن دیگر رشته‌های ورزشی نیست. هر رشته‌ای مخاطبان و جذابیت‌های خودش را دارد. اما فوتبال از نظر گستره مخاطبان، تنوع سنی و حتی ترکیب جنسیتی، دامنه وسیعی را دربرمی‌گیرد. از کودک و نوجوان تا میانسال و سالمند، افراد زیادی فوتبال را دنبال می‌کنند. وقتی یک رشته ورزشی چنین گستره‌ای از مخاطبان دارد، طبیعی است که برنامه تخصصی آن نیز ظرفیت جذب مخاطب بالایی داشته باشد. «فوتبال ۱۲۰» هم تلاش می‌کند متناسب با همین علاقه گسترده، محتوایی تخصصی‌تر در اختیار بینندگان قرار دهد.

به نظر شما برای موفقیت یک مجری ورزشی، کدام‌یک مهم‌تر است؛ دانش ورزشی یا مهارت اجرا؟

به نظرم باید این دو موضوع را از هم جدا نکنیم. گاهی فردی در یک حوزه دانش بسیار زیادی دارد، اما نمی‌تواند آن را به‌خوبی به مخاطب منتقل کند. در مقابل، ممکن است کسی بیان بسیار خوبی داشته باشد، اما از موضوعی که درباره آن صحبت می‌کند، اطلاعات کافی نداشته باشد. اجرای تلویزیونی به هر دو ویژگی نیاز دارد. کسی که یک برنامه فوتبالی را اجرا می‌کند، ممکن است به اندازه فردی که مستقیماً درگیر فوتبال است، دانش تخصصی نداشته باشد؛ اما باید بتواند اطلاعات را درست، روشن و جذاب به مخاطب منتقل کند. در کنار آن، باید دانش و شناخت کافی هم داشته باشد تا حرفی که می‌زند، متناسب با موضوع و رویداد باشد. این دو ویژگی مانند دو بال هستند. نمی‌توان تنها به مهارت اجرا تکیه کرد و از دانش غافل شد؛ همان‌طور که دانش زیاد، بدون توانایی انتقال درست مطلب، برای اجرای تلویزیونی کافی نیست. هر دو باید در کنار یکدیگر رشد کنند تا مجری بتواند نقش مناسبی برای مخاطب ایفا کند.

با توجه به گسترش پلتفرم‌های اینترنتی، تلویزیون هنوز در حوزه ورزش مرجعیت دارد؟

به نظرم بله. البته نمی‌توان تأثیر پیشرفت فناوری و اینترنت را نادیده گرفت. جایگاه تلویزیون در مقایسه با چند دهه گذشته تغییر کرده، اما ورزش همچنان از حوزه‌هایی است که تلویزیون در آن ظرفیت و مخاطب گسترده‌ای دارد. پخش رویدادهای ورزشی و دسترسی عمومی به تلویزیون، این رسانه را همچنان به یکی از مراجع اصلی دنبال کردن مسابقات تبدیل کرده است. در برخی حوزه‌ها، مثل فیلم و سریال، ممکن است پلتفرم‌ها مخاطبان زیادی جذب کنند؛ اما در حوزه ورزش، به‌ویژه فوتبال، تلویزیون همچنان جایگاه مهمی دارد. البته در فضای مجازی هم برنامه‌های موفق و شاخصی تولید می‌شوند و نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. اما به نظرم در مجموع، رادیو و تلویزیون، به‌خصوص تلویزیون، هنوز در پوشش رویدادهای ورزشی و جلب مخاطب جایگاه قابل توجهی دارند.

با توجه به اهمیت تجربه، ورود چهره‌های تازه به اجرا و برنامه‌سازی را چقدر ضروری می‌دانید؟

ورود نیروهای تازه کاملاً ضروری است. رسانه به فضایی پویا نیاز دارد و این پویایی زمانی حفظ می‌شود که افراد جدید وارد اجرا و برنامه‌سازی شوند. من شخصاً از حضور استعدادهای تازه استقبال می‌کنم؛ چون ورود یک مجری جدید باعث می‌شود دیگران هم تلاش بیشتری کنند و خودشان را به‌روز نگه دارند. اگر یک مجموعه در دایره‌ای بسته باقی بماند، به‌تدریج دچار عقب‌گرد می‌شود. اما وقتی نیروی جوان، باانگیزه و مستعد وارد کار می‌شود و فرصت پیدا می‌کند تجربه کسب کند و رشد کند، همه به تکاپو می‌افتند. این اتفاق فقط برای همکاران خوب نیست، بلکه در نهایت به نفع مخاطب هم خواهد بود. وقتی من برای بهتر شدن تلاش کنم، کیفیت اجرایم افزایش پیدا می‌کند و مخاطب برنامه بهتری می‌بیند. بنابراین باید مسیر ورود استعدادهای تازه همیشه باز باشد.