محمد جلیلوند در گفتوگو با صبا:
مخاطب در «بیدار» از فیلمساز جلوتر حرکت میکند
محمد جلیلوند، منتقد سینما، معتقد است فیلم «بیدار»، با وجود برخورداری از ساختاری قابل قبول و بازیهای خوب شهاب حسینی و آناهیتا افشار، در فیلمنامه و خلق تعلیق و غافلگیری چندان موفق نیست.

سروین دهقان – فیلم سینمایی «بیدار» به کارگردانی حسین دوماری، با وجود انتخاب سوژهای اجتماعی و بهرهگیری از بازیگران شناختهشده، با نقدهای متفاوتی از سوی منتقدان روبهرو شده است. مهسان فراست، رضا صائمی و محمد جلیلوند در گفتوگو با روزنامه صبا، از ضعف شخصیتپردازی و فیلمنامه، غلبه معما بر مضمون اجتماعی، ناکامی در خلق تعلیق و غافلگیری و همچنین نقاط قوت و ضعف بازی بازیگران گفتهاند؛ نقدهایی که در مجموع این پرسش را مطرح میکند که آیا «بیدار» توانسته ظرفیتهای سوژه خود را به یک درام سینمایی موفق تبدیل کند؟
محمد جلیلوند، منتقد سینما، معتقد است فیلم «بیدار»، با وجود برخورداری از ساختاری قابل قبول و بازیهای خوب شهاب حسینی و آناهیتا افشار، در فیلمنامه و خلق تعلیق و غافلگیری چندان موفق نیست. او همچنین تلاش فیلم برای نزدیک شدن به سینمای نوآر را بیشتر محدود به استفاده از مؤلفههای ظاهری این ژانر میداند و معتقد است مخاطب در بسیاری از لحظات، زودتر از فیلمساز به اتفاقات داستان پی میبرد.
با توجه به سهم قابل توجه فیلمهای کمدی از اکران سینمای ایران، آیا «بیدار» میتواند مخاطبان جدیتر سینما را دوباره به سالنها برگرداند؟
اینکه «بیدار» بتواند مخاطب جدیتر را به سینما برگرداند، کمی خوشبینانه است. با وجود اینکه فیلم سر و شکل قابل قبولی دارد، بعید میدانم چنین تواناییای داشته باشد. میزان فروش فیلم هم نشان میدهد که با فروشی متوسط رو به بالا مواجه است و نتوانسته به آن هدفی که درباره بازگرداندن مخاطب جدی به سینما مطرح میشود، دست پیدا کند.
فیلم با عنوان «بر اساس یک داستان واقعی» به مخاطب معرفی میشود. آیا این ویژگی توانسته به باورپذیری داستان و تبدیل آن به یک درام موفق کمک کند؟
اینکه تمام اتفاقات فیلم واقعاً رخ داده باشند یا بخشی از آن واقعی و بخش دیگر ساختهوپرداخته ذهن نویسندگان باشد، مسئلهای است که نمیتوان درباره آن با قطعیت صحبت کرد. اما اینکه این داستان تا چه اندازه به یک درام خوب تبدیل شده، به نظرم ارزیابی آن تقریباً پنجاهپنجاه است. فیلم آنقدرها هم ملودرام موفقی نیست و در فیلمنامه با گرهها و حفرههایی مواجه است. مهمترین ضعف آن هم این است که تماشاگر در بسیاری از لحظات از فیلمساز و فیلمنامهنویس جلوتر حرکت میکند. این مسئله برای فیلمی که بر پایه معما و کشف راز پیش میرود، یک ضعف جدی محسوب میشود.
یکی از ویژگیهای «بیدار» تلاش برای نزدیک شدن به سینمای نوآر در کنار فضای ملودراماتیک است. آیا حسین دوماری در رسیدن به این ترکیب موفق بوده است؟
فیلم تلاش کرده از فضای ملودرام فاصله بگیرد و به زیرشاخه نوآر نزدیک شود، اما به نظرم در این مسیر چندان موفق نیست. استفاده از مؤلفههایی مانند سیاهی شب، فیلمبرداری در تاریکی و باران، بهتنهایی یک فیلم را به سینمای نوآر تبدیل نمیکند. اینها بیشتر نشانهها و مؤلفههای ظاهری این ژانر هستند و برای خلق یک اثر نوآر، باید عناصر عمیقتری در ساختار داستان و روایت وجود داشته باشد.
در یک فیلم معمایی، تعلیق و غافلگیری نقش مهمی در همراه کردن مخاطب دارند. «بیدار» در این زمینه چه عملکردی داشته است؟
من بهعنوان کسی که سالهاست فیلم میبینم و درباره سینما مینویسم، چندان غافلگیر نشدم و تعلیق ویژهای هم در فیلم احساس نکردم. حتی در سالنی که فیلم را تماشا میکردم، به نظرم واکنشهای تماشاگران هم نشان میداد که آنها نیز چندان غافلگیر نشدهاند. تنها در یک بخش، زمانی که شهاب حسینی یکی از آن دو نفر را پیدا میکند، فیلم تا حدی موفق به ایجاد غافلگیری میشود. اما در سایر بخشها، بهویژه هرچه به پایان فیلم نزدیکتر میشویم، این ضعف بیشتر خودش را نشان میدهد.
به نظر شما چرا فیلم در بخش پایانی نمیتواند تعلیق و غافلگیری خود را حفظ کند؟
این دقیقاً یکی از مشکلات فیلم است. وقتی مخاطب از قبل میتواند اتفاقات بعدی را حدس بزند، عملاً بخش مهمی از جذابیت یک فیلم معمایی از بین میرود. در «بیدار» این اتفاق در بخشهای مختلف رخ میدهد و هرچه به پایان نزدیک میشویم، ضعف فیلمنامه در این زمینه بیشتر آشکار میشود. فیلم نمیتواند آن غافلگیری و کششی را که از ابتدا وعده داده، تا انتها حفظ کند.
بازی بازیگران، بهویژه شهاب حسینی، محمدرضا فروتن و آناهیتا افشار، تا چه اندازه توانسته به حفظ جذابیت فیلم کمک کند؟
یکی از عناصری که فیلم را سرپا نگه داشته، بازی شهاب حسینی است، نه محمدرضا فروتن. به نظرم فروتن پس از چند سال دوری، بازگشت چندان موفقی به سینما نداشته است؛ هرچند یکی دو لحظه خوب در فیلم دارد. در مقابل، فیلم بهشدت متکی به بازی شهاب حسینی و آناهیتا افشار است. آناهیتا افشار امسال در دو فیلم حضور داشته که به نظرم هر دو آثار خوبی بودهاند. او به بازیگر بسیار درخشانی تبدیل شده و به نظر میرسد یا نقشهایش را بسیار هوشمندانه انتخاب میکند یا به سطح تازهای از توانایی بازیگری رسیده است. در «بیدار» هم بازی بسیار خوبی ارائه میدهد.
آیا حضور بازیگران شناختهشدهای مانند شهاب حسینی میتواند به موفقیت اقتصادی فیلمهایی با موضوع و روایت متفاوت کمک کند؟
قطعاً. ما بازیگرانی مانند شهاب حسینی که هم توانایی بازیگری بالایی دارند و هم ظرفیت جذب مخاطب در گیشه را دارند، چندان زیاد نداریم. حضور چنین بازیگرانی باعث میشود فیلمهایی که قصه متفاوتی دارند و با جریان غالب سینمای ایران فاصله گرفتهاند، فرصت بیشتری برای دیده شدن پیدا کنند. به نظرم «بیدار» هم از همین ویژگی بهره برده است. این فیلم با وجود برخورداری از اسپانسر، توانسته به فروشی برسد که احتمالاً با احتساب اکران آنلاین و فروشهای بعدی، هزینههای خود را پوشش دهد. این اتفاق برای فیلمهایی با چنین رویکردی، اتفاق مثبتی است.




